Góp ý về cách dùng từ ngữ Anh - Việt lẫn lộn

[linhnam]

Tôi thấy diễn đàn quy định rất khắt khe về chuyện viết tắt, viết hoa,... nhưng lại không đề cập đến việc sử dụng từ ngữ Anh - Việt lẫn lộn một cách rất không cần thiết. Một số câu hoặc đoạn viết theo kiểu hỗn tạp này thậm chí còn gây khó chịu hơn mấy từ viết tắt, viết thành tiếng lóng, ngọng bằng tiếng Việt.

Ví dụ:
1) Viết hỗn độn, Anh không ra Anh, Việt không ra Việt. Cực kỳ khó chịu khi phải đọc. Văn viết ngô nghê con hơn cả trẻ dân tộc thiểu số được xóa mù chữ.

Em could not agree with anh X more. Ý kiến của anh thật concise và đã làm cho chúng em change our minds. Anyway, dù sao em cũng phải confirm lại rằng some of your examples chỉ mới đề cập đến hot issues ở bề nổi. Thật ra còn rất nhiều chuyện bull-shits mà chỉ có dân Vietnamese mới có thôi.

Thiết nghĩ phần lớn trình độ của mọi người trong diễn đàn đều ở mức: đọc tiếng Việt nhanh nhất, đọc tiếng Anh nhanh thứ nhì, còn lại văn tào lao như trên thì thật mất thời gian để đọc.

2) Chịu viết lại. Bỏ bớt mấy chữ tiếng Anh không cần thiết. Đọc dễ dàng hơn. Nhưng vẫn rất ngượng.

Em không thể đồng ý với anh X hơn nữa. Ý kiến của anh thật ngắn gọn và đã làm cho chúng em thay đổi suy nghĩ hoàn toàn. Anyway, dù sao em cũng phải nói lại rằng một số ví dụ mà anh đưa ra chỉ mới đề cập đến vài vấn đề nóng bỏng ở bề nổi thôi. Thật ra còn rất nhiều chuyện bull-shits mà chỉ có dân mình mới có thôi.

Vấn đề:
- Đã viết "dù sao" thì cần gì phải thêm "anyway" cho tốn băng thông Internet của mọi người và của chính mình. Kiểu dùng song ngữ Anh - Việt một cách trùng lặp như vậy xuất hiện nhan nhản trên forum.
- Người Việt mình chẳng bao giờ nói kiểu "tôi không thể đồng ý hơn". Đây là dịch máy móc từ Anh sang Việt. Tương tự, chẳng lẽ chúng ta nói "Kim cương cắt được kim cương". Ai hiểu được? Nếu bạn nào quen dùng tiếng Anh quá rồi thì chịu khó suy nghĩ kỹ xem khi nói/viết bằng tiếng Việt thì diễn đạt ra sao. Nó ở sẵn trong đầu mỗi người rồi.
- "bull-shits" nghĩa là gì? Chửi thề một cách có văn hóa à? Nó làm cho tôi nhớ lại mấy thằng nhãi ranh giám chống chế rằng "ĐM" (tiếng Việt) là khác với "Fxxx you" (tiếng Anh). Thử nghĩ lại xem, chúng ta có dám dùng mấy chữ Fxxx, Dxmn, bull-shits... với người Anh, Mỹ không? Mà nếu có thể dùng được trong một số trường hợp, liệu có nên dùng chúng với người Việt không?

Một số đề nghị:
Được phép dùng tiếng Anh hoặc tiếng Việt, nhưng không được trộn lẫn một cách không cần thiết.
- Viết một câu bằng tiếng Anh thì dùng toàn từ tiếng Anh và cấu trúc tiếng Anh.
- Viết một đoạn bằng tiếng Anh thì dùng toàn từ tiếng Anh và cấu trúc tiếng Anh.
- Viết một bài bằng tiếng Anh thì dùng toàn từ tiếng Anh và cấu trúc tiếng Anh.
- Tương tự khi viết bằng tiếng Việt.
- Một số từ tiếng Anh quá hiển nhiên (vd: MBA, alumni), hoặc không có từ tiếng Việt tương đương thì có thể dùng thoải mái.

Vậy thôi. Nếu ý kiến trên có đụng chạm ai thì xin thứ lỗi trước. :D

[thai]

Linhnam thân,

Việc đầu câu phải viết hoa là việc hiển nhiên, thể hiện về ngữ pháp cơ bản ở bất cứ ngôn ngữ nào.

Còn lại, việc sử dụng ngôn ngữ như thế nào phụ thuộc vào:

Một, khả năng hiểu (understandable) của ngôn ngữ.
- Viết tắt dễ khiến người đọc hiểu nhầm, đặc biệt là người đọc ở nước ngoài lâu năm, không kịp cập nhật những biến chuyển ngôn ngữ mới của nước nhà. Do vậy, diễn đàn hạn chế viết tắt đến mức tối thiểu với quy định rõ ràng.
- Việc sử dụng Anh-Việt "lẫn lộn" không gây ảnh hưởng (thậm chí còn tăng cường) đến hiệu quả truyền đạt thông tin --> Vậy có gì phải băn khoăn. Khi bạn sử dụng Anh Việt đến mức nhất định, việc "lẫn lộn" như bạn nhìn nhận chẳng hề lẫn lộn đối với người đọc.

Thứ hai, quy định chung là sử thể hiện common will/generally accepted convention của diễn đàn từ trước. Về cơ bản, nó thỏa mãn đến 80% sở thích sử dụng ngôn ngữ của các cá nhân thành viên diễn đàn. Vậy, bạn cứ theo nó đi, đặt lại vấn đề làm gì, rồi bạn sẽ thấy quen thôi.

Cheers,

[newhaven07]

Hì hì, cái này thì mình thấy kinh nghiệm cá nhân thôi. Viết tiếng Anh hay tiếng Việt hay, đúng đều khó hơn rất nhiều là viết lẫn lộn hai thứ. Mình viết lẫn thì rất dễ dàng nhưng viết chỉ tiếng Việt hay tiếng Anh thôi thì vẫn thấy khó, viết một cái thư đơn giản nhiều khi tốn cả tiếng đồng hồ mà vẫn chưa nên thân.

Nhưng diễn đàn là nơi bà con vào trao đổi những chuyện khá đời thường thì viết sao thoải mái, không lố lăng quá là được rồi.

[ngotrung]

Luật pháp hà khắc thì dân khổ thôi!

[barca]

Em thấy anh linhnam nói đúng, đọc 1 đoạn văn mà viết lẫn lộn quá nhiều thì cũng mệt thật. Nhưng mà diễn đàn đa số là người Việt dùng tiếng Anh, nên viết tiếng Anh sao thoải mái bằng tiếng Việt. Còn dùng tiếng Việt hoàn toàn thì khó diễn đạt chính xác các thuật ngữ, các buổi phỏng vấn,... Nếu khắt khe quá sẽ hạn chế số lượng các bài viết dài, vì tác giả phải mất công kiểm tra hơn. Tốt nhất là ngoài những quy định căn bản cần thiết thì cứ để mọi người tự ý thức thôi.

[ChickenSoup]

Bế quan luyện GMAT suốt thời gian qua nên không biết diễn đàn đang có nhiều việc cần quan tâm như thế này :D
Em cũng thấy nhiều người không thích cách dùng Anh-Việt lẫn lộn như anh Nam, đặc biệt là những người ít lang thang tại các forum (nơi tình trạng này phổ biến nhất), hồi trước em cũng ghét lắm nên em cũng hiểu cảm giác của anh.
Em nghĩ dùng Anh - Việt tiện trong nhiều thứ, ví dụ anh học IT thì biết, có nhiều keyword đâu có dịch qua tiếng Việt được, cũng tương tự với một số keywords khác trong diễn đàn này.
Dùng Anh - Việt do thói quen. Các sếp người Mỹ gốc Việt của em toàn dùng như vậy, vì họ rất muốn dùng tiếng Việt nhưng do thói quen nên các từ tương đương trong tiếng Anh sẽ xuất hiện trước khi nghĩ ra từ tiếng Việt. Cái này chắc cũng tương tự với nhiều anh chị đang ở nước ngoài. Các bạn khác chưa đi nước ngoài thì có thể bị ảnh hưởng vì làm việc dùng toàn tiếng Anh và đồng nghiệp nước ngoài (như em)
Hôm Tết em về nhà, nói chuyện thế nào mà cứ mở miệng ra là well, ok...suốt. Bị cả nhà la quá chừng mới biết cảm giác khó chịu của họ ra sao. Nhưng đã là thói quen rồi thì...sửa sao khó quá :D

[lehang267]

Em là em vẫn ủng hộ ý kiến của anh linhnam ạ.

[Longatum]

Hĩhĩ... nếu như thực sự có nhu cầu dùng tiếng Anh để diễn đạt cho nó đỡ lẫn lộn thì cũng là hợp lý... Còn kiểu "oh well... ok..." thì chẳng phục vụ mục đích gì, tất nhiên là gây khó chịu rồi...

Còn về chuyện bảo là nói đm tiếng Việt khác với nói fuck tiếng Anh thì em nghĩ ít nhiều gì cũng đúng bác ạ... Em thấy nói chung đối với dân Mỹ (Anh Úc Sing em kô biết) nói fuck nói chung là không phải là hoa mỹ nhất nhưng mà nó cũng không nặng nề như chửi bậy bằng tiếng Việt... vd chẳng hạn đợt trước có gặp 1 chú làm rất to ở Deutsche Bank, trong lúc ăn trưa và nói chuyện về vụ credit crunch, chú này có trình bầy tình hình một cách rất súc tích là: we're fucking screwed... Mà em thì em chẳng quen với chú này lắm nhé.

[nvha]

Hĩhĩ... nếu như thực sự có nhu cầu dùng tiếng Anh để diễn đạt cho nó đỡ lẫn lộn thì cũng là hợp lý... Còn kiểu "oh well... ok..." thì chẳng phục vụ mục đích gì, tất nhiên là gây khó chịu rồi...

Còn về chuyện bảo là nói đm tiếng Việt khác với nói fuck tiếng Anh thì em nghĩ ít nhiều gì cũng đúng bác ạ... Em thấy nói chung đối với dân Mỹ (Anh Úc Sing em kô biết) nói fuck nói chung là không phải là hoa mỹ nhất nhưng mà nó cũng không nặng nề như chửi bậy bằng tiếng Việt... vd chẳng hạn đợt trước có gặp 1 chú làm rất to ở Deutsche Bank, trong lúc ăn trưa và nói chuyện về vụ credit crunch, chú này có trình bầy tình hình một cách rất súc tích là: we're fucking screwed... Mà em thì em chẳng quen với chú này lắm nhé.

Thật ra nếu tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ hoặc các bạn có thể dùng như tiếng mẹ đẻ thì việc các bác dùng những từ như vậy không hẳn lúc nào cũng xấu . Nhưng mình là dân nước ngoài sẽ rất rủi ro nếu bạn không biết dùng đúng nơi và đúng lúc. Tốt nhất nên tránh đừng tự đặt mình vào thế khó xử

[linhnam]

Tôi nhắc lại một số ý chính của mình vì sợ các bạn hiểu sai:
- Không bắt buộc viết thuần Việt/thuần Anh 100%. Nhất là một số từ ngữ quá hiển nhiên hoặc không có từ dịch tương đương thì cứ nên dùng trộn lẫn thoải mái.
- Nhưng không nên dùng kiểu lẫn lộn một cách không cần thiết.

Một kinh nghiệm nữa mà tôi muốn chia sẻ khi xây dựng một cộng động trên mạng vững mạnh và tồn tại lâu dài. Tôi từng tham gia một diễn đàn (của Việt Nam) rất nổi tiếng. Theo thời gian, một số người dùng nhiều kiểu hành văn cà giật, xen lẫn mấy thuật ngữ vào những câu thông thường một cách không cần thiết. Lúc đầu ai cũng nghĩ chúng vừa hay, vừa tiện cho người viết. Nhưng sau một thời gian thì hoàn toàn phản tác dụng: thành viên mới vừa vào là dội ra ngay, một số thành viên kỳ cựu thì chán nản vì nội dung trao đổi nhiều khi rất tối nghĩa, lẫn lộn. Quan trọng nhất là cộng động mất đi bản sắc - một yếu tố nào đó, dù rất khắt khe, mà mọi thành viên tự hào vì không có nơi nào khác có được.

Ngược lại, hầu hết các diễn đàn và cộng động trên mạng đặt ra các quy định tương đối khắt khe (nhưng hoàn toàn hợp lý) thì về lâu dài càng lúc càng lớn mạnh.

Viết lách một cách thuần Việt (hoặc thuần Anh) và trong sáng phần nhiều là thói quen. Tôi không nghĩ viết thuần Việt để diễn giải suy nghĩ của mình một cách đơn giản, trong sáng lại khó khăn nhiều hơn là viết kiểu trộn lẫn.

Luật pháp hà khắc thì dân khổ thôi!
Theo tôi nghĩ phải nói rằng: "Luật pháp vô lý thì dân khổ" mới chính xác.
Ở Nhật (nhất là thành phố Nagoya), mọi người phải rửa sạch rác của mình, nếu là hộp thì phải cắt ra, xếp thẳng, phân loại thành 6-7 loại rác, và chỉ được để rác ra ngoài chỗ thu dọn rác trước 2-3 giờ đồng hồ. Thế mà chẳng có ai than phiền là khổ cả. Ai cũng thấy tiện lợi và thoải mái.

Vậy, bạn cứ theo nó đi, đặt lại vấn đề làm gì, rồi bạn sẽ thấy quen thôi.
Mình nghĩ nếu có ý kiến (dù mới là suy nghĩ cá nhân) thì cứ thoải mái đặt thành vấn đề bàn luận chứ, miễn là nó có tính xây dựng và không vi phạm quy định cơ bản trên diễn đàn. :D

Còn chuyện vấn đề có được thông qua hay không thì cần phải thông qua mọi người thôi. :p

Vậy thôi, dù các bậc trưởng bối ở diễn đàn có thông qua hay không thì riêng tôi vẫn ráng viết cho thật đơn giản và trong sáng. Còn nếu đọc trúng mấy bài viết theo kiểu lẫn lộn thì tôi cũng ráng đọc thôi, hy vọng riết rồi quen.

[1u29]

Thứ 1 xin cám ơn Lĩnh Nam đã bỏ thời gian để góp ý với diễn đàn. Cái này xin rất được hoan nghênh.
Thứ 2 có lẽ vì Lĩnh Nam mới với diễn đàn nên chưa theo dõi được là chủ đề này đã được bàn luận khá nhiều rồi và mọi người quyết định là nên để việc dùng tiếng Anh và tiếng Việt lẫn mà không cấm. Lý do chính là do có nhiều từ tiếng Anh trong các cuộc thảo luận trên này đã trở nên quá thông thuộc mà mọi người không nghĩ ra được tiếng Việt tương ứng, đặc biệt là trong các lĩnh vực như chứng khoán, đầu tư, marketing. Thậm chí những từ rất thông dụng ví dụ như thread, topic, post cũng được mọi người mặc nhiên dùng hàng ngày. Nếu nói mở rộng ra thì tiếng Việt có rất nhiều ngôn ngữ nước ngoài, ngày xưa là tiếng Pháp và giờ là tiếng Anh. Những từ như Internet, buffet, website, chat, messenger vv và vv đã trở thành 1 phần của tiếng Việt. Điều này xảy ra với rất nhiều ngôn ngữ trên thế giới. Hơn nữa trong những ngành Việt Nam chưa theo kịp thế giới có rất nhiều cụm từ mà nói tiếng Anh ai cũng hiểu, còn nói tiếng Việt thì còn phải... dịch. Đấy là lý do đầu tiên khiến cho việc viết Anh-Việt lẫn trong 1 bài trên diễn đàn được chấp nhận.
Mình cũng đồng ý với Lĩnh Nam là việc lạm dụng quá nhiều tiếng Anh, hoặc sử dụng ở những chỗ không cần thiết gây phản cảm cho người đọc. Nhưng thế nào là lạm dụng quá nhiều thì các admin không thể đi theo từng bài mà phân xử rằng cái này thì được mà cái kia thì không được. Cái này thì phải để cho từng người, tùy theo cảm nhận và trình độ của họ để quyết định thôi. Admin không phải là trung gian để quyết định về mặt ngôn ngữ hay về mặt ngữ pháp cho bạn được.
Ngược lại, việc cấm viết tắt và đòi hỏi viết hoa đầu dòng là 1 vấn đề khác. Tất cả người Việt Nam đều được dạy việc viết hoa đầu câu và đầu dòng cũng như viết đúng chính tả. Việc không viết hoa đúng chỗ và viết chính tả sai 1 cách cố ý (ví dụ như ji, kái, vv) là thể hiện sự thiếu tôn trọng người đọc (ở đây chỉ bàn trong tôn chỉ hoạt động của diễn đàn mình mà thôi), và đấy là lý do những cái sai đó cần được nhắc nhở. Nếu diễn đàn chỉ để vui, để kết bạn, không nhằm mục đích đi học MBA, mục đích rèn luyện bản thân thì những quy tắc này đã không được đặt ra.
Còn những từ trong tiếng Anh mà Lĩnh Nam đề cập, Lĩnh Nam có thể tìm lại các bài viết về culture shock. Rất nhiều từ nếu dịch ra tiếng Việt rất bậy nhưng hoàn toàn được chấp nhận dùng trong phim ảnh, báo chí và ngôn ngữ hàng ngày ở đây. Không có nghĩa chúng ta ủng hộ việc sử dụng tràn lan những từ ngữ đó trên diễn đàn, mà chúng ta nhắc nhở nhau để nếu gặp điều đó trong giao tiếp với người nước ngoài không bị sốc hay đánh giá sai về họ.
Vài dòng như vậy. Nếu còn gì thắc mắc Lĩnh Nam có thể tiếp tục trao đổi

[minhdx]

Điều này cũng phải tùy từng văn hóa mới sử dụng được. Nhưng em nghĩ trên forum mình cái này nên thỏa mái và thuận tiện cho mọi người.

Nếu ở ngoài Forum, khi nói truyện trực tiếp thì người ta kị nhất là khi nói tiếng việt mà cứ "project"....Người ta sẽ nghĩ là ti toe, tinh tướng....Không nên, không nên.

[ncmkhoa]

Rất hoan nghênh ý kiến của bạn linhnam, đây cũng chính là mong muốn của bất kỳ ai trong diến đàn, tuy nhiên tính khả thì sẽ bị đặt câu hỏi vì như vậy là hạn chế sự đóng góp của thành viên rất nhiều. Và đội ngũ quản lý diễn đàn (nếu viết tiếng Anh chỉ cần ghi admin là được) sẽ không có ai có thời gian để đi nhắc nhở và sửa chữa từng chỗ sai. Bên cạnh đó, bạn hãy tưởng tượng là một người đang say mê diễn thuyết mà có ai đó lại nhắc nhở là đừng chêm nhiều tiếng Anh quá thì chắc họ mất hứng lăm. Cho nên bọn mình mới quy định là trong những bài trao đổi mang tính nghiêm túc thì phải viết cho đúng chính tả, câu cú đâu ra đấy. Quy định nào cũng chỉ nhằm vào lợi ích của thành viên (ngắn hạn hoặc lâu dài) chứ mang tính chất ép buộc thì chỉ có khổ cho người làm ra nó mà thôi.
Tóm lại, mình gợi ý thế này:
- Theo đề nghị của bạn Nam là khuyến khích mọi người viết đâu ra đấy. Tiếng Việt hay Tiếng Anh phải rõ ràng đâu ra đấy. Ai làm được việc này thì cứ làm, rồi những người khác sẽ bắt chước. Các bạn nếu nghĩ ra biện pháp gì khuyến khích được mọi người dùng cách này thì gợi ý nhé.
- Viết đúng chỉnh tả cơ bản là bắt buộc (ví dụ viết hoa đầu dòng, không dùng ngôn ngữ xì-tin...).
- Cuối cùng những từ chửi thề và xấu (đm, f*ck, sh*t,...) thì cấm hẳn trừ phi trong một số ngữ cảnh rất hạn chế.

[lehang267]

- Cuối cùng những từ chửi thề và xấu (đm, f*ck, sh*t,...) thì cấm hẳn trừ phi trong một số ngữ cảnh rất hạn chế.

Á, bắt quả tang nhé. Anh Khoa không cần mở ngoặc đóng ngoặc mọi người vẫn hiểu mà :D

[MoralHazard]

Giờ mình mới tìm ra cái mục này, chắc là tình cờ nó rơi vào điểm mù của mình nên mình không nhìn ra mặc dù đã chủ đề này được dán nhãn ưu tiên chú ý của mục lục :p

Ý kiến của mình là hoàn toàn đồng ý với anh Linh Nam. Nhưng làm được điều này là chắc phải làm một chiến dịch nâng cao nhận thức mất. Vì việc sự dụng này là do ý thức và quan điểm của của mọi người vậy. Mình có chơi với một chị, học đại học bên Úc rồi học Thạc sĩ về tài chính bên Mỹ, sống bằng nghề tư vấn cho các tổ chức nước ngoài. Giao dịch hầu hết bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, cực kỳ hiếm khi thấy chị ấy lồng tiếng Anh trong giao tiếp tiếng Việt. Trong khi đó, nói chuyện với một anh bạn làm trong môi trường nhà nước, thỉnh thoảng mới phải viết thư bằng tiếng Anh cho người nước ngoài thì 10 câu thì đến 9 câu là có từ tiếng Anh. Như vậy, theo mình vấn đề chính ở đây là nhận thức sự cần thiết của việc nói tiếng Việt hoàn toàn của mọi người về việc này thôi.

Dưới đây là một bài viết phân tích rất hay của Joe mình mới đọc vài hôm trước, có cùng chủ đề về sự lổn nhổn của tiếng Việt, mình đưa ra đây để mọi người đọc cho vui và cùng suy nghĩ nghiêm túc hơn về việc này. Còn câu trả lời là làm cách nào, biện pháp nào để khuyến khích mọi người thì mình đang suy nghĩ có nên viết một dự án giống như dự án nâng cao nhận thức của Ngân hàng Thế giới "rửa tay sạch trước khi đi ăn cơm và sau khi đi vệ sinh" hay không :p

Link bản gốc ở đây (http://www.facebook.com/notes/mr-dau-tay/em-lam-ben-finance/165064443518647)

Em làm bên Finance"

by Mr. Dâu Tây on Monday, November 1, 2010 at 12:42am

Tiếng Việt. Tiếng Việt. Tiếng Anh. Tiếng Việt...Đôi khi nghe người Việt ở tuổi “phát triển sự nghiệp” nói chuyện với nhau tôi tiếc những năm tôi bỏ ra học từ mới.


“Em làm bên Finance.” “Chị sẵn sàng settle down rồi.” “Cái đó rất là fix.” “Cậu ấy rất passive.” “Cái background của em ấy là gì?” “Chị ấy hơi hơi pessimistic.” “Tao có advice cho mày”, “Như thế là không turn around được.” “Phải có skill, chứ!” “Có lẽ em sẽ làm freelance.” “Lương của em sẽ performance based.” “Cho nhận passport chưa?” “Như vậy scale sẽ rất cao.” “Lớp em đang học boring lắm!” “Trường này rất nổi tiếng về teaching method.” “Em chưa give up.” (Ví dụ và "inspiration" lấy từ blog Mr. G)

http://sphotos.ak.fbcdn.net/hphotos-ak-ash2/hs397.ash2/67504_168941503131788_109810952378177_516769_35655 49_n.jpg


Các từ tiếng Anh ghép vào đó tôi nghĩ nên chia thành hai loại – loại có từ tiếng Việt thay thế và loại không. Khi nói “thay thế” ý tôi là từ giống nghĩa, dùng sẽ không mất phần ý nghĩa quan trọng của từ tiếng Anh.


Passive là bị động. Fix là cố định. Advice là lời khuyên. Boring là chán. Teaching method là phương pháp giảng dạy, etc. (là v.v.). Không ai nói từ “fix” rõ nghĩa hơn “cố định”, hoặc từ “advice” rõ nghĩa hơn “lời khuyên”.


Có vài trường hợp như từ “netbook”, cụm từ tiếng Việt thay thế vừa dài dòng vừa mất phần ý nghĩa quan trọng. (Netbook rõ ràng khác với “máy tính xách tay” bình thường). Tuy nhiên theo tôi gần 90% trường hợp người Việt ghép từ tiếng Anh vào câu là có từ tiếng Việt giống nghĩa, giống chức năng.


Vậy câu hỏi tiếp theo là “vì sao”? Nếu không phải để làm rõ nghĩa thì vì sao người ta hay ghép từ tiếng Anh vào câu nói tiếng Việt?


Trước khi trả lời câu hỏi đó tôi nên nhấn mạnh: với nhiều ngôn ngữ khắp thế giới việc nhập từ tiếng Anh là bình thường. Tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Pháp và tiếng Rumani, hầu như ngôn ngữ nào ít nhiều đã và đang nhập từ tiếng Anh vào (mà đa số từ tiếng Anh nhập vào đó là trước đây chính tiếng Anh nhập từ ngôn ngữ khác.) Đây không phải vấn đề tranh cãi duy nhất ở Việt Nam.


Điều đặc biệt ở Việt Nam là tốc độ và số lượng. Người Việt đã nhập rất nhanh từ tiếng Anh trong một thời gian rất ngắn, nếu có cách đo rất có thể sẽ được công nhận là kỷ lục Guiness. Từ đó chúng tôi có thể hiểu rất nhiều về văn hóa Việt Nam.


Cũng có vài nước ở Châu Á như Singapore, Hồng Kông, Philippines, người dân nói tiếng Anh song song với tiếng mẹ đẻ. Cho dù có sự pha lẫn nhưng đó chủ yếu là hai ngôn ngữ riêng biệt với nhau. Ở Việt Nam đang có nguy cơ trở thành 2 trong 1, “tiếng Vietnamese”, không hẳn Tây cũng không hẳn Ta.


Cuối cùng, tôi có một số người bạn trẻ khá giỏi tiếng Anh nhưng ít ghép từ tiếng Anh vào câu tiếng Việt. “Cố định” là “cố định”, không phải ai cũng “fix”.


Nhưng quay trở lại với câu hỏi trên. Nếu không phải để làm rõ nghĩa thì vì sao nhiều người Việt đang thay từ tiếng Việt bằng từ tiếng Anh một cách nhiệt tình thế? Tôi có 4 cách lý giải.


1.Sính ngoại: Cho nó oai. Cho nó oách. Chứng tỏ rằng mình là người hiểu biết về thế giới (và khác “bọn nhà quê”) Tuy nhiên nhìn sâu vào là sẽ chúng tôi sẽ thấy cái nhìn “toàn cầu” đó có chất rất “địa phương”.


Người Việt Nam sính ngoại thật. Đó là sự thật nhạy cảm, mà là nói chung thôi, nhưng vẫn là sự thật nên tôi không ngại nói. Tôi từng viết về lợi ích mà điều đó mang lại cho người da trắng; bài đó tôi phân tích từ góc độ ngoại, còn bài này tôi muốn phân tích từ góc độ nội. Sự thật là nhiều người Việt Nam chọn “đồ Tây” để có được sự ngưỡng mộ của ta. Đến với Tây để khoe với Ta.


Người Tây có câu “Chính trị nào cũng là địa phương” (All politics is local), có nghĩa là đối tượng của hoạt động chính trị “xa nhà” thường là những người “trong nhà”. Mở các chiến tranh ở xa để làm hài lòng các công ty ở gần.


Nếu đo “nhu cầu được ngưỡng mộ” của một xã hội bằng “mức độ sính ngoại” của xã hội đó thì có lẽ Việt Nam là xã hội mà người ta có nhu cầu được ngưỡng mộ nhất thế giới. Khỏi phải nói, đó là sự ngưỡng mộ của nhau.


Khi nói “ngưỡng mộ”, ý tôi là người Việt nói chung rất cần tình cảm từ phía xã hội Việt Nam. Họ rất cần được mọi người quan tâm. Làm người tốt bụng hay thành đạt là chưa đủ. Họ cần được mọi người xung quanh công nhận là người tốt, nhất trí là người thành đạt. Đương nhiên có trường hợp ngoại lệ, nhưng tôi thấy đa số người Việt rất cần được khen, dù học sinh trẻ hay giám đốc già. “Văn hóa bằng cấp” không thể tự nhiên mà xuất hiện đâu.


Nhu cầu đó hay được thể hiện bằng cách…thể hiện.


2.Trốn áp lực văn hóa. Ví dụ từ “love”. Mặc dù “I love you” và “Em yêu anh” giống nhau về mặt ý nghĩa nhưng với nhiều người trẻ, bán cho người ta một câu “anh yêu em” sẽ bị tính theo “đô-la văn hóa Việt” (với những áp lực đi kèm) còn bán câu “I love you” sẽ được tính theo đô-la văn hóa Tây. “I love you” có nghĩa là “Em yêu anh”, nhưng khi bán câu “I love you” sẽ không bị tính tiền thuế là các cảm giác gượng gạo, quá sến, và củ chuối ấy.


Ví dụ khác, theo văn hóa Việt Nam hiện tại, từ “tài chính” hay mang tính chất “ẩn số vàng”; chất bí mật, chất phức tạp. Về chuyện “$” thì văn hóa phương Tây được coi là minh bạch hơn. Vậy khi nói “em làm ở bên finance” có khi cái tôi tiềm thức của người ta đang muốn trốn chất bí ẩn và đến gần hơn với chất minh bạch đó.


Tôi chưa chắc nhưng tôi đoán rằng với nhiều người phụ nữ Việt Nam “ổn định” mặc dù đồng nghĩa với “settle down” nhưng lại khó nói hơn. Ổn định bị tính tiền thuế là mẹ chồng.


Văn hóa Việt tạo một áp lực khá lớn đối với người Việt. Số lượng người trẻ muốn giảm bớt áp lực đó hiện rất nhiều – có lẽ ghép từ tiếng Anh vào ngôn ngữ sử dụng hàng ngày là một phương pháp nhẹ nhàng dùng để đạt được mục đích đó.


3. Ham hiểu biết: Đây là nguyên nhân dễ hiểu nhất. Thích học và áp dụng kiến thức mới. Không phải vì ai. Vì bản thân.


4. Nghe hay: “Tôi chẳng sính ngoại, chẳng ham học, cũng chẳng muốn trốn triếc gì hết. Tôi chỉ dùng các từ tiếng Anh ấy vì…nghe hay.” Chắc khái niệm đó cũng phổ biến. Một sở thích, thế thôi, phân tích sâu làm chi. Nếu tôi hỏi tiếp “vì sao nghe hay”, thì các bạn giữ khái niệm ấy sẽ trả lời “vì nghe hay mà”, rồi tôi chỉ biết cười mỉm và chuyển sang chủ đề khác là phim Cánh Đồng Bất Tận và body đẹp của các diễn viên nữ.


Nếu thực sự nhìn vào cái “hay” ấy các bạn ấy sẽ phát hiện nhiều yếu tố như tôi nói trên. Nhưng chưa phát hiện đồng nghĩa với chưa có.


“Edit” 01/11/2010 (thêm lý do thứ 5 vào)


5. Thành thói quen: Có khi trước đây người ta chọn dùng từ tiếng Anh thay từ tiếng Việt vì một trong những lý do trên; nhưng sau một thời gian họ dùng vì…đã dùng. Phản xạ hoàn toàn tự nhiên dựa trên hành động quen thuộc của lưỡi, miệng và não.


Cũng có trường hợp du học sinh biết từ tiếng Việt, nhưng phải lúc dùng tiếng Anh ở đại học họ mới biết khái niệm đằng sau từ đó. Hồi học cấp 3 ở Việt Nam họ biết “góc nhìn” là gì. Nhưng họ phải sang Anh học hai năm mới thực sự hiểu khái niệm sâu sắc đằng sau từ góc nhìn. Tuy nhiên lúc đấy góc nhìn không còn là góc nhìn nữa mà là “point of view”. Vậy nên sau khi quay về Việt Nam, mỗi lần khái niệm ấy xuất hiện trong đầu là từ “point of view” xuất hiện trong miệng.


Hết phần nguyên nhân là đến với câu hỏi sau cùng. Đã nói người Việt rất mê sử dụng từ tiếng Anh trong giao tiếp hàng ngày. Đã nói nguyên nhân có thể là tính sính ngoại, là áp lực văn hóa, là khả năng học hỏi, là sở thích “just for fun”. Đã nói những điều đó nhưng tôi chưa trả lời câu hỏi làm nền cho vấn đề được nêu ra – Đó là việc tốt hay xấu?


Có lẽ tôi không nên trả lời. Tôi có cái nhìn phiến diện. Tôi thấy rất vui khi các trẻ em Nhật chào tôi bằng “Konichiwa” và thấy rất ức chế khi các trẻ em Việt Nam chào tôi bằng “Hello”. Tôi càng ức chế hơn khi thấy phụ huynh dạy con mình chào người Tây bằng “Hello”. Tôi chưa nhìn sâu vào cảm giác ức chế đó. Tôi sợ sẽ thấy một sự phân biệt, dù ngây thơ hoặc thân thiện nhưng vẫn là sự phân biệt không hay. “Với người da trắng như ông kia thì con nói hello, còn với người da vàng như bố thì con phải nói chào bác, con hiểu chưa?”


Vì sao phải dạy con làm thế? Ý các cháu sẽ hiểu là người Tây ở Việt Nam không cần hòa nhập – người Việt Nam ở Việt Nam sẵn sàng hòa nhập với văn hóa Tây. Quý khách hay tự ti?


Tôi biết nhiều người nước ngoài giữ quan điểm là người Việt sử dụng tiếng Anh trong ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày nhanh và nhiều như bây giờ là điều tốt, giúp cho Việt Nam hòa nhập với thế giới, chứng tỏ rằng người Việt nhanh nhẹn và cởi mở. Có lẽ họ nói đúng và tôi chỉ là một ông già bị kẹt trong cơ thể người trẻ .

Nhưng có lẽ không.


Joe