Ngược đãi tiếng Việt [Archive]

View Full Version : Ngược đãi tiếng Việt

nvha

15-10-2009, 09:25 PM

SGTT - Những phân tích của các chuyên gia ngôn ngữ, giảng viên tiếng Việt, phương ngữ xã hội… dưới đây sẽ góp những góc nhìn cần thiết để soi rọi rõ hơn nguyên nhân tiếng Việt bị ngược đãi.

Kỳ 4: Tiếng Việt xuống cấp, vì sao?

http://www.sgtt.com.vn/Detail55.aspx?ColumnId=55&newsid=58052&fld=HTMG/2009/1011/58052#

GS.TSKH Nguyễn Quang Hồng,
nguyên chủ tịch hội Ngôn ngữ học Việt Nam:

Người viết quá dễ dãi

Lỗi chính tả xảy ra chủ yếu do người viết quá dễ dãi với mình, không chịu cân nhắc đúng, sai khi hạ bút viết. Họ không mấy khi chịu khó tra từ điển, thậm chí chưa hề sờ đến một cuốn từ điển tiếng Việt nào. Đôi khi tôi vẫn “hân hạnh” nhận được điện thoại của một vài người quen nào đó, hỏi về từ này từ kia viết như thế nào, nghĩa ra làm sao. Tôi khuyên họ thay vì “tra khảo” tôi, nên mua và tra từ điển tiếng Việt. Dĩ nhiên cũng còn khá nhiều chuyện mà các nhà nghiên cứu chưa đi đến thống nhất thì người viết bình thường làm sao có thể biết thế nào là đúng, thế nào là sai. Chẳng hạn, tên người nước ngoài dùng vào văn bản tiếng Việt, nên để nguyên dạng hay phải phiên âm từng tiếng một? Trong những trường hợp như vậy, sự lộn xộn tạm thời là không có lỗi. So với bao nhiêu cái lỗi khác đang diễn ra trong xã hội, lỗi về chính tả chẳng phải to tát gì. Nhưng nếu mặc kệ nó hoành hành, thì “cái sẩy nảy cái ung”, chữ viết nước ta sẽ vô cùng rối rắm, lộn xộn.

TS Hoàng Anh Thi,
giám đốc trung tâm Ứng dụng ngôn ngữ học và Việt ngữ học:

Thiếu các quy định Việt hoá ngoại ngữ

Trong bối cảnh hiện nay chúng ta tiếp xúc với thế giới rất nhiều. Sự tiếp xúc này là tất yếu nên ảnh hưởng của nó đến Việt Nam cũng tất yếu. Khi tiếp xúc như vậy, có những hiện tượng tiếng Việt chưa có thì đương nhiên người ta phải vay mượn, dùng tiếng nước ngoài. Nguyên nhân thứ hai theo tôi là thuộc về tâm lý, tức tâm lý hướng ngoại của một nhóm người nào đó. Tâm lý này thấy rõ nhất là trong giới trẻ. Khi người ta sính tiếng nước ngoài, tức họ muốn thể hiện sự thức thời hay sành điệu của bản thân. Họ không tự tin lắm vào cái “chất” Việt Nam của mình nên cứ phải dùng tiếng Anh hoặc các ngoại ngữ khác để tỏ ra ta đây có hiểu biết. Ngày nào còn thiếu chính sách kích thích tạo từ mới bằng tiếng Việt, thiếu những nguyên tắc Việt hoá ngoại ngữ và các quy tắc sử dụng thì người ta còn tiếp tục Việt hoá tuỳ tiện hoặc vay mượn một cách tràn lan và tự phát.

PGS.TS Trần Thị Ngọc Lang,
viện Phát triển bền vững vùng Nam bộ:

Coi thường việc học quy tắc chính tả

Chính tả hiểu theo nghĩa gốc là “phép viết đúng”, tức sự chuẩn hoá hình thức chữ viết của ngôn ngữ. Quan niệm về chính tả không phải do bản thân ngôn ngữ quy định mà do xã hội. Đó là các quy tắc được cộng đồng thừa nhận để viết. Có nhiều nguyên nhân gây ra lỗi chính tả, có thể là nguyên nhân khách quan hay chủ quan, vô ý hay cố tình. Chẳng hạn, phát âm sai. Lỗi này do nhầm lẫn giữa cách đọc và cách viết của những từ đồng âm hoặc âm gần với nhau dẫn tới viết sai. Còn nguyên nhân do sử dụng từ vựng sai so với nghĩa thực là do không tra cứu từ điển chính tả, cẩu thả trong dùng từ. Ngoài ra còn có nguyên nhân không nắm vững quy tắc chính tả, coi thường việc học các quy tắc này nên viết hoa, viết tên riêng, thuật ngữ, tên tiếng nước ngoài không đúng. Hiện còn có thêm một lỗi sai tương đối mới nữa là tuỳ tiện thay đổi quy tắc viết, sử dụng từ ngữ. Tác giả của lỗi sai này thường là các bạn trẻ. Quen sử dụng ngôn ngữ chat, ngôn ngữ trên mạng, tiếng lóng… trong giao tiếp, lâu dần thành quen họ sử dụng những ngôn ngữ ấy trong bài viết, trong giao tiếp chính thức dẫn tới vi phạm quy tắc chính tả.

PGS.TS Nguyễn Hồng Cổn,
chủ nhiệm khoa ngôn ngữ học, đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội:

Tiếp nhận từ ngữ mới tuỳ tiện

Trong quá trình phát triển và hội nhập quốc tế, chuyện ngôn ngữ này ảnh hưởng ngôn ngữ khác là một xu hướng đương nhiên và chuyện vay mượn thì thời nào cũng có. Với tư cách chủ thể sử dụng ngôn ngữ có lý trí thì trong quá trình vay mượn, chúng ta nên tiếp nhận một cách có phương pháp và văn hoá. Có một điều không bình thường và không thể chấp nhận được là nhiều trường hợp sử dụng từ ngữ mà trong điều kiện tiếng Việt hoàn toàn không cần phải vay mượn nguyên dạng, tiếp nhận từ mới tuỳ tiện và người nói chủ yếu dùng để thể hiện mình có cái lạ, cái mới hoặc là biết ngoại ngữ. Nói chuyện với nhau có thể thông cảm được nhưng nếu dùng trong bài viết một cách không cẩn trọng thì phải phê phán vì nó tạo ra một thứ tiếng Việt tạm gọi là “hổ lốn”, ảnh hưởng đến sự phát triển không tốt của tiếng Việt.

Những trường hợp sai chính tả như thế này: xinh đẹp viết thành sinh đẹp, nóng lòng thành nóng nòng, chớ lội thành chớ nội… là do dễ dãi hay không biết? Ảnh: CTV

Trung Dũng (ghi)

nvha

15-10-2009, 09:28 PM

LTS: Truyện Kiều còn, tiếng ta còn. Tiếng ta còn, nước ta còn – sinh thời nhà văn hoá Phạm Quỳnh, một trong những người đi tiên phong quảng bá chữ quốc ngữ và chủ trương dùng tiếng Việt thay chữ Nho, tiếng Pháp đã nói như vậy. Câu nói đó vừa là sự tôn vinh tiếng Việt, vừa là lời cảnh tỉnh cho người sử dụng. Mới đây, lời cảnh tỉnh này đã được một số giáo sư, nhà giáo nhắc lại trong thư gởi uỷ ban Văn hoá, giáo dục thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Quốc hội khẩn cầu thực hiện một cuộc “giải cứu” tiếng Việt bằng luật, nhằm xác lập lại những giá trị thiêng liêng cho tiếng nói dân tộc.

Kỳ 1: Tiếng Việt là thế này sao?
http://www.sgtt.com.vn/Detail55.aspx?ColumnId=55&NewsId=57703&fld=HTMG\2009\1004\57703

SGTT - Phát triển xã hội và quá trình hội nhập quốc tế đã ảnh hưởng nhiều đến tiếng Việt. Bên cạnh những mặt tích cực, tiếng Việt đã và đang chịu nhiều ảnh hưởng xấu.

“Đọc hiểu được, chết liền”

Giữ gìn sự trong sáng cho tiếng Việt phải bắt đầu từ những nét chữ đầu tiên của học trò

“Thường xuyên tiếp cận với học sinh, tôi cảm thấy choáng trước sự sáng tạo của các em về ngôn ngữ. Thương và thông cảm lắm nhưng vẫn thấy giận. Giận bởi thái độ thiếu trách nhiệm của người viết đối với ngôn ngữ dân tộc, thiếu tôn trọng với đối tượng giao tiếp”. Cô Dương Thu Trang, giáo viên trường PTTH Mạc Đĩnh Chi (TP.HCM) đã thốt lên như vậy trước tình trạng tiếng Việt trong trường học đang bị học sinh “nỗ lực” sáng tạo những kiểu chữ, câu văn mà nói vui theo nhiều người là “đọc hiểu được, chết liền”. Cô Trang kể, trong một bài nghị luận về vấn đề “Học phương pháp học”, một học sinh lớp 12 đã tỉnh bơ viết: “em sẽ cố gắng thay đổi cách học bài, dù có pùn ngủ mún chit cũng phải giải quyết hết bài tập”; một học sinh khác thì viết: “dùng riết vik sai chính tả lun”…

Thầy Nguyễn Văn Thạch, giáo viên trường PTTH Trần Khai Nguyên (TP.HCM) cũng có lần ngỡ ngàng khi đọc được trong bài kiểm tra của học sinh những “từ…lạ”: lun mún (luôn muốn), làm shao (làm sao)… “Tôi không thành kiến với cái gọi là ngôn ngữ chat của các em. Nếu dùng giới hạn trong những cuộc tán gẫu trên mạng thì có thể chấp nhận được nhưng nếu đưa những ngôn ngữ dị dạng đó vào trường học là điều không nên. Chưa kể các em sử dụng thường xuyên sẽ dẫn đến quen tay, quen miệng và khó tự kiểm soát được khi nói hay viết. Từ đó dẫn đến lười suy nghĩ tìm từ hay, ý đẹp và không nhận biết được giá trị văn hoá của tiếng mẹ đẻ”, ông Thạch bức xúc.

“Ngay trong luật Thương mại được Quốc hội ban hành cũng có cả một chương về dịch vụ logistics, mặc dù nhiều đại biểu đã đề nghị dùng cụm từ “dịch vụ hậu cần thương mại” để chỉ khái niệm này”

Sính ngoại ngữ, bóp méo tiếng mẹ đẻ

Tiến sĩ Trần Văn Thịnh, giảng viên đại học Sư phạm TP.HCM cho biết tiếng Việt nổi tiếng đa dạng ngữ nghĩa và điều khiến âm điệu hay hơn các ngôn ngữ khác chính là vì có dấu. “Vậy mà hiện nay trong giới trẻ xuất hiện một tình trạng đáng buồn là không còn giữ được cái thuần Việt trong sử dụng tiếng Việt. Họ vô tư bóp méo, làm biến dạng tiếng mẹ đẻ, tự tạo ra những chữ không hề có trong từ điển tiếng Việt như rồi thì viết thành roài, không thành hông hoặc hem, biết thành bít…”, ông Thịnh nói. Ông Thịnh dẫn chứng thêm một số trường hợp khác tự chế ra những tiếng lóng chẳng giống ai và vô tư “bê” vào trong giao tiếp hàng ngày như: nộp tiền ngu (nộp lệ phí thi lại), đứt cước (hỏng việc hay thất bại), vitamin T (tiền); Trần Văn Chuồn (trốn, bỏ đi)…

“Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ, là văn hoá, là phẩm chất của người Việt. Anh không hiểu, không yêu tiếng mẹ đẻ, tiếng dân tộc thì anh không thể nói yêu nước, nói cái này cái nọ được”.

GS.TS Lê Quang Thêm,
chủ tịch hội Ngôn ngữ học Việt Nam

“Khi tiếng mẹ đẻ được thay thế bằng tiếng của nước ngoài thì nguy cơ mai một của một nền văn hoá dân tộc là không tránh khỏi”.

GS.TS Trần Ngọc Thêm,
đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM

“Nói trơn miệng, đại ngôn tráng ngữ, nói tục, nói kinh dị, nói theo mốt... đang trở nên quá phổ biến. Chưa bao giờ, tiếng Việt bị suy thoái như ngày nay. Tâm hồn nghèo nàn, trí tuệ cạn kiệt là đồng loã của sự phá hoại tiếng Việt”.

GS.TS Văn Giá,
khoa sáng tác văn học,
đại học Văn hoá Hà Nội

“Không cẩn thận, tiếng Việt sẽ trở thành mớ hổ lốn, không mang dấu ấn văn hoá, dẫn đến tầm thường hoá ngôn ngữ như một thứ mốt”.

TS Hoàng Anh,
giảng viên ngôn ngữ học,
học viện Báo chí và tuyên truyền

PGS.TS Trần Thị Ngọc Lang, viện Phát triển bền vững vùng Nam bộ cho biết, vấn đề mà bà cũng như nhiều nhà ngôn ngữ học lo lắng là việc sử dụng thái quá tiếng nước ngoài, nhất là trong giới trẻ. Nếu bất chợt nghe những người trẻ trí thức nói những câu sau hẳn nhiều người sẽ giật mình vì “hàm lượng” tiếng nước ngoài quá cao: “Me không lốp du, du gô đi cho khuất mắt me” (tạm dịch: tôi không yêu bạn, bạn đi đi cho khuất mắt tôi), “hôm qua tụi mình vô thư viện học mấy môn chemistry (môn hoá học) và mathematics (môn toán)”… “Việc lạm dụng quá mức tiếng nước ngoài, không đúng mức, đúng chỗ, đúng đối tượng là một biểu hiện coi thường và tẩy chay tiếng mẹ đẻ”, bà Lang nói.

Văn bản nhà nước cũng “lai căng”

Sính ngoại ngữ một cách vô tội vạ, gây phản cảm, đánh mất tính thẩm mỹ của ngôn ngữ, trong khi hoàn toàn có thể dùng từ ngữ của tiếng Việt, không chỉ xảy ra phổ biến trong giao tiếp và trên văn bản của người dân mà ngay cả trong nhiều văn bản hành chính nhà nước cũng ngày càng xuất hiện nhiều hơn những từ nước ngoài như: building, villa (nhà cao tầng, biệt thự), website (trang điện tử), festival (liên hoan)… “sự lạm dụng, “lai căng” như vậy chẳng những làm mờ đục tiếng Việt mà còn làm giảm hiệu quả các mệnh lệnh nhà nước bởi đại đa số người dân không biết tiếng nước ngoài nên dễ thực hiện sai”, ông Thịnh nói.

Cũng chung nỗi lo tiếng Việt đang ngày càng “lai căng”, GS.TS Nguyễn Minh Thuyết, phó chủ nhiệm uỷ ban văn hoá, giáo dục thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Quốc hội cho biết ngay trong luật Thương mại được Quốc hội ban hành cũng có cả một chương về dịch vụ logistics, mặc dù nhiều đại biểu đã đề nghị dùng cụm từ “dịch vụ hậu cần thương mại” để chỉ khái niệm này. Bên cạnh đó, chỉ cần dạo quanh một vài góc phố ở bất kỳ đô thị nào cũng có thể thấy hàng loạt biển hiệu, biển quảng cáo hoàn toàn viết bằng tiếng Anh hoặc viết tên tiếng Anh ở bên trên và to hơn tên tiếng Việt rất nhiều. “Điều này rõ ràng vi phạm pháp lệnh Quảng cáo mà chẳng có ai quan tâm điều chỉnh. Thậm chí, đã có lúc hàng loạt tên đường ở một thành phố lớn viết toàn bằng tiếng Anh, đến mức lạc vào đó, người ta cứ ngỡ đang ở nước nào”, ông Thuyết nói. (còn tiếp)

bài và ảnh Trung Dũng

nvha

15-10-2009, 09:30 PM

Kỳ 2: Sai chính tả đang trầm kha

http://www.sgtt.com.vn/Detail55.aspx?ColumnId=55&NewsId=57817&fld=HTMG\2009\1006\57817

SGTT - Không chỉ xảy ra trong trường học, tình trạng sai chính tả hiện đã xuất hiện rất phổ biến ngoài xã hội, trên các phương tiện truyền thông, internet… và lây lan cả vào các cơ quan hành chính nhà nước.

Đại học phải dạy lại ngữ pháp tiếng Việt!

Những cuộc thi thực hành tiếng Việt là dịp để xác lập lại những nguyên tắc chính tả cho học sinh.

Giáo sư, viện sĩ Phạm Minh Hạc, nguyên bộ trưởng bộ Giáo dục và đào tạo, chủ tịch hội Cựu giáo chức Việt Nam cho biết, trong nhà trường hầu như giáo viên nào cũng thấy đau lòng trước vấn nạn học sinh viết sai chính tả ngày càng nghiêm trọng, “Học xong lớp 12 mà nhiều em viết một câu tiếng Việt không xong. Lên đại học còn phải dạy các em lại văn phạm tiếng Việt. Tôi tìm hiểu nền giáo dục nhiều nước trên thế giới đã hơn 50 năm rồi và thấy không có một nước nào mà sinh viên lại phải học lại văn phạm của tiếng mẹ đẻ cả”. Cô Nguyễn Ngọc Hà, giáo viên trường THPT Đa Phước (Bình Chánh) cho biết, không chỉ học sinh cấp ba mới: “Em không thích uống gụ (rượu – PV)…” mà trong một số cơ quan hành chính, bà từng đi liên hệ công việc cũng thường nghe: “Giấy tờ đã gồi (rồi – PV)”. “Lên đến cấp hai rồi mà nhiều em đọc chưa thông, viết chưa thạo, không phân biệt nổi chữ u và chữ n. Viết bản tự kiểm thành bản tự kỉm…”, bà Hà kể. Thầy Nguyễn Văn Hà, giảng viên trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM cho biết, mỗi lần chấm thi tuyển sinh, chấm khoảng 500 bài thì có 1/3 số bài viết sai chính tả trầm trọng. “Nhiều em viết chữ, viết câu còn tệ hơn cả học sinh cấp hai. Không viết hoa danh từ riêng, dùng dấu câu loạn xạ hoặc cả bài không có một dấu chấm…”

PGS.TS Lê Trung Hoa, giảng viên trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM cho biết, không ít lần tham quan các khu di tích, bảo tàng, triển lãm... nhìn vào các sổ ghi cảm tưởng, ông thấy ngỡ ngàng khi nhiều người, trong đó có cả những cán bộ quản lý có chức vụ quan trọng trong các cơ quan nhà nước, vô tư viết sai chính tả: xúc động viết thành súc động, chân thành viết thành trân thành, trân trọng viết là chân trọng, nhân dịp khai trương viết thành nhân dịp khai trươn... “Thậm chí có người sắp nhận bằng thạc sĩ ngôn ngữ học mà luận văn 132 trang thì có tới 138 lỗi chính tả”, ông Hoa kể.

Báo chí, cơ quan nhà nước cũng viết sai

PGS.TS Đặng Ngọc Lệ, phó chủ tịch hội Ngôn ngữ học Việt Nam, chủ tịch hội Ngôn ngữ học TP.HCM cho biết, những khảo sát thực trạng về lỗi chính tả của học sinh, sinh viên và những giáo viên đi học lớp tại chức cho thấy sự vi phạm quy tắc chính tả nhìn chung vẫn khá trầm trọng. “Tôi nghĩ, hổng kiến thức về tiếng Việt không phải là nguyên nhân của sai chính tả. Nếu hổng kiến thức về tiếng Việt thì tại sao có không ít giáo viên dạy văn THCS, THPT vẫn viết sai chính tả giữa n với ng; t với c; s với x; r với gi và d; dấu hỏi, dấu ngã… Trong khi giáo viên toán THCS, THPT không viết sai, trình bày bảng đẹp”, ông Lệ nói. Cũng theo ông Lệ, trên báo chí, băng rôn tuyên truyền các chủ trương, chính sách nhà nước gần đây tình trạng viết sai chính tả cũng rất nhiều: “Doanh nghiệp công nghệ thông tin TP.HCM: Nóng nòng (nóng lòng – PV) chờ hỗ trợ”, “Ngăn ngặn (ngăn chặn – PV) tham nhũng”…

Theo PGS.TS Lê Trung Hoa, viết sai chính tả không phải mới xảy ra mà đã xuất hiện từ lâu. “Một người ít học nếu viết sai có thể chấp nhận được nhưng một cử nhân, thạc sĩ hay cán bộ nhà nước mà viết sai chính tả, ngay cả những lỗi chính tả cơ bản thì đúng là tình trạng đáng báo động”, ông Hoa nói. Trong thời gian TP.HCM thực hiện cao điểm tuyên truyền thực hiện nếp sống văn minh đô thị, không ít lần ông Hoa thấy hỡi ôi khi đọc được những băng rôn kiểu như: Sông sâu chớ nội (lội), sẽ chia (sẻ chia), lạn lách (lạng lách)…“Khi lỡ viết sai một câu tiếng Anh nhiều người mang nặng mặc cảm dốt nát. Trong khi viết sai tiếng Việt thì họ lại xem đó không có gì. Tiếng Việt là linh hồn dân tộc Việt, văn hoá Việt. Vì vậy viết đúng, nói chuẩn tiếng Việt là việc cần làm, phải làm ngay”.

(còn tiếp)

bài và ảnh Trung Dũng

Tiếng Việt có thật sự xấu xí?

Ngay sau khi khởi đăng kỳ 1: Tiếng Việt là thế này sao? của loạt bài Ngược đãi tiếng Việt, chúng tôi đã nhận được rất nhiều ý kiến của bạn đọc gởi về tiếp tục bàn luận những vấn đề báo nêu. Xin được trích đăng một số ý kiến:

“Thực tế thì ngôn ngữ chat đang đi vào đời sống như một thói quen và gây nên những nhầm lẫn. Không phải ai cũng hiểu ngôn ngữ chat, có hiểu cũng không dễ chấp nhận. Trong ngôn ngữ chat, người ta có thể chấp nhận những từ viết tắt theo quy ước. Tuy nhiên việc lạm dụng và biến tướng nó tới mức làm biến dạng, xấu xí ngôn ngữ, gây phản cảm hơn là thiện cảm, thì không nên”.

Hương Giang (gianghuong_...@yahoo.com)

“Hồi xưa khi bị ảnh hưởng của Tàu, ông cha mình đã dùng nhiều chữ Hán và bây giờ những chữ này đã thành tiếng Việt như: hiệu quả, phản cảm... Hiện nay, với xu hướng toàn cầu hoá, tiếng Anh không chỉ là ngôn ngữ của riêng dân Anh nữa mà là ngôn ngữ quốc tế, vậy tại sao chúng ta lại phê phán những người dùng tiếng Anh trong giao tiếp? Ngôn ngữ là sinh ngữ, cái gì sáng tạo mà hợp với quần chúng thì nó tồn tại, cái gì không hợp thì sẽ đào thải nên đừng quá khắt khe về cách sử dụng, nếu nó không khiếm nhã hay gây phiền phức về ngữ nghĩa”.

Phu Quoc (phamphuquoc…@yahoo.com)

“Tôi thấy những báo động của các thầy, các giáo sư là chính đáng. Tiếng Việt là ngôn ngữ riêng của dân tộc mình mà lại nhẫn tâm đi bôi bẩn như thế. Làm ơn trả lại sự trong sáng cho tiếng Việt!”

Hoàng Yến (yen_...@yahoo.com)

Phản hồi từ bạn đọc

"Lỗi hệ thống" trong tiếng Việt

Có thể thấy, nhiều trường hợp vay mượn các yếu tố tiếng nước ngoài vào tiếng Việt đều không có lí do chính đáng: Chúng không có tác dụng bổ sung những từ ngữ đang thiếu cho tiếng Việt trở nên chính xác hơn hay phong phú hơn, cũng không làm cho nó sang trọng hơn. Một điều chắc chắn rằng, sự vay mượn lộn xộn và cẩu thả các yếu tố nước ngoài đang tạo ra những biệt ngữ xã hội. Chỉ có điều những biệt ngữ xã hội đó lại đang hoạt động trong chức năng của ngôn ngữ toàn dân. Đó thật sự là một "lỗi hệ thống" trong tiếng Việt hiện nay của chúng ta. Thạc sĩ Nguyễn Thanh Hương (khoa Luật dân sự, Đại học Luật TP.HCM)

Đừng "chế" tiếng

Sử dụng tiếng Anh kết hợp tiếng Việt cũng được, vì tiếng Anh có đa số từ ngữ ngắn hơn tiếng Việt, nhưng xài loạn thế này thì bó tay. Ai cảm thấy tiếng Anh mình đã đủ vốn thì hãy xài, nhưng cũng phải cẩn thận nếu không sẽ bị cười vào mặt vì tội tài lanh mà ghi sai tiếng Anh, với lại đừng có “chế” tiếng Anh mới. (thanhtrung_bb@...)

Ngôn ngữ chat không nên dùng rộng rãi

Nói chung cái "ngôn ngữ" chat này chỉ nên dùng cho bạn cùng lứa tuổi teen, thân quen và biết nhau, thì được và chỉ dùng chơi cho vui thôi. Và với dân teen thì bảo đảm là teen sẽ hiểu bạn viết gì. Còn với những chuyện quan trọng, hay nghiêm túc thì không nên, và không nên dùng nó với người lớn tuổi, đứng tuổi, vì sẽ tạo cảm giác thiếu nghiêm túc trong chuyện hay vấn đề mình nói, và những người lớn tuổi thì sẽ có cảm giác là bạn không tôn trọng họ. và nhiều khi gây hiểu nhầm và không hiểu bạn đang viết cái gì. Ngọc Lan (lantinpl@...)

Nói đến ngôn ngữ là phải gắn với môi trường, cộng đồng sử dụng nó, hiểu nó. Ngôn ngữ "chat" là một loại ngôn ngữ giao tiếp mới (được biến thể từ các ngôn ngữ truyền thống và có phần riêng (các emotion, ký hiệu tượng hình...) và đang liên tục phát triển bởi các chatters. Chẳng có lý do gì mà chê bai nó. Tuy nhiên nếu ai sử dụng ngôn ngữ này không đúng chỗ, đúng người thì tự lĩnh hậu quả. Võ Thế Linh (thelinh_ng@...)

Tránh chêm tiếng nước ngoài vào tiếng Việt

Từ căn-tin , hay cà-vẹt... là những từ mượn đã được Việt hóa và dùng quen từ rất lâu, những từ này làm giàu thêm nguồn tiếng Việt vốn rất phong phú. Thậm chí có những từ như internet hay email nếu dịch ra tiếng Việt thì chỉ thêm rắc rối. Những từ này cũng được các ngôn ngữ khác vay mượn, nhưng được bản địa hóa cách đọc. Vi rút là một ví dụ điển hình của vay mượn và bản địa hóa. Cách thức vay mượn và bản địa hóa rất phổ biến. Cái tôi phản đối là sự lai căng giữa tiếng nước ngoài và tiếng Việt. Chêm tiếng nước ngoài một cách không cần thiết vào tiếng Việt là điều nên tránh. (mynttboy@...)

Người Việt phải giữ gìn tiếng Việt

Người Việt dù trong nước hay ở nước ngoài đều cần giữ gìn tiếng Việt, vì đó là cái hồn của dân tộc. Không thể nào có một dân tộc Việt mà không biết nói, viết hoặc toàn nói, viết sai tiếng Việt. Bảo vệ tiếng Việt cũng là bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc. Bản sắc văn hóa Việt Nam trường tồn mãi mãi, và mỗi chúng ta có thể góp phần bằng cách cố gắng, có ý thức không viết sai tiếng Việt. Lê Võ Nguyên Đan

Rất bực bội

Hồi nhỏ học ở trường, tôi vẫn thường được thầy giáo kêu lên bảng để viết các bài tập chính tả. Hiếm khi tôi được 10 điểm cho bài tập chính tả. Lúc nào cũng phải vướng một hai lỗi, để được 8 - 9 điểm mà thôi. Sau này lớn lên, đọc sách nhiều, viết nhiều, và sẵn có từ điển, nên chịu khó tra cứu bất cứ lúc nào thấy nghi ngờ, nhờ vậy mà lỗi chính tả cũng giảm đi. Vậy mà thỉnh thoảng vẫn cứ bị mắc phải một vài lỗi trong tác phẩm, khi phát hiện được, rất bực bội, ấm ức... Và dĩ nhiên mình cũng ít kiên nhẫn để đọc những bài báo hay sáng tác văn thơ nào quá nhiều lỗi chính tả. Lê Minh (leminh...@yahoo.com)

Xin đừng vô trách nhiệm

Trong ngôn ngữ nói, và trong một hoàn cảnh nào đó thì sai chính tả khả dĩ thông cảm được; còn đi vào văn tự, để lại đời đời, xin đừng vô trách nhiệm như thế. Nhất là đừng ghi thứ ngôn ngữ sai ấy vào từ điển rồi bắt người ta theo. Tội nghiệp lắm! Phan Hòa (hoa...@gmail.com)

Báo động tình trạng sai chính tả ở học sinh

Là một giáo viên cấp 3 đã qua trên 40 năm giảng dạy, tôi thấy học sinh các cấp, kể cả đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, thậm chí có cả học sinh cao học cũng còn viết sai chính tả, ngữ pháp. Tình trạng này rất đáng báo động. Vì sao có tình trạng này? Trước hết là bệnh thành tích của ngành giáo dục. Không ít thầy, cô giáo không dồn tâm sức, trí tuệ, thời gian để sửa lỗi chính tả, ngữ pháp cho học sinh, chỉ phê ở ngoài lề là câu văn lủng củng. Nên khi học sinh xem bài, không biết mình mắc những lỗi gì. Một nguyên nhân là không ít học sinh các cấp lười học, không chịu động não. Không ít học sinh mở sách văn mẫu chép nguyên văn, nên không phát huy được tính tích cực, trí thông minh, nên khi tự lực viết một bài tập làm văn, đã phạm nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp. Để khắc phục tình trạng trên, toàn ngành giáo dục, kể cả hội cha mẹ học sinh phải chống bệnh thành tích, chống gian lận trong giảng dạy, học tập, thi cử. Nguyễn Cảnh (Phường 14, Tân Bình)

nvha

15-10-2009, 09:33 PM

Ngược đãi tiếng Việt

LTS: Sau hai bài viết phản ánh những bất cập của tiếng Việt trên số báo ngày 5 và 7.10: lai căng, sai chính tả, lạm dụng tiếng nước ngoài tuỳ tiện… chúng tôi đã nhận được gần 40 ý kiến của bạn đọc, các nhà giáo, nhà văn hoá… gửi về bày tỏ sự đồng tình và đưa ra những luận giải cá nhân lý giải cho vấn đề báo nêu. Chúng tôi sẽ tiếp tục trích đăng các ý kiến này trên những số báo tới và tại www.sgtt.com.vn.

Kỳ 3: Đang có một thứ tiếng Việt khó hiểu

http://www.sgtt.com.vn/Detail55.aspx?ColumnId=55&NewsId=57946&fld=HTMG\2009\1008\57946

Hiện nay trong xã hội ta dường như đã hình thành nên một tầng lớp những người nói một thứ tiếng Việt khó hiểu với đại bộ phận dân chúng. Đó là một thứ tiếng Việt mà từ cách phát âm đến cách dùng từ, thậm chí cả kết cấu ngữ pháp đều mang dáng dấp của một ngôn ngữ pha trộn, đặc trưng cho thứ tiếng Việt chuyển tiếp của những người nước ngoài đang học tiếng Việt hay những Việt kiều rời Việt Nam từ nhỏ, khi tiếng Việt của họ chưa được định hình vững chắc hoặc do lâu năm sống ở nước ngoài nên quên một số quy tắc hoặc từ ngữ của tiếng Việt. Cái thứ tiếng Việt của họ nhiều khi nghe lơ lớ, nửa tây nửa ta nên thường gây khó hiểu cho người dân bình thường. Sẽ chẳng có gì đáng nói nếu đó là những người nước ngoài thực sự hoặc là những Việt kiều, vì người Việt ta vốn rất coi trọng những người nước ngoài biết nói tiếng Việt, một thứ tiếng mà ngay cả người Việt cũng cho là khó học. Nhưng đằng này, họ lại là người Việt chính hiệu. Không những thế, cái thứ tiếng Việt pha tạp đó lại được sử dụng ở những nơi mà lẽ ra, nó phải được thể hiện dưới dạng chuẩn mực nhất, trong sáng nhất, đó là trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Ngôn ngữ “của nhà làm”

Bên cạnh những từ ngữ có trong từ điển tiếng Việt, xã hội đang xuất hiện một lượng lớn từ ngữ biệt ngữ, khó hiểu. Ảnh: Trung Dũng

Một cách không chính thức, tất cả chúng ta vẫn thường xuyên sử dụng những ngôn ngữ pha tạp mà các nhà khoa học gọi là các thứ tiếng xã hội hay biệt ngữ. Tiếng xã hội hay biệt ngữ là một thứ ngôn ngữ được tạo ra và sử dụng trong một phạm vi hẹp, trong khuôn khổ của các nhóm hay tầng lớp xã hội, tức những người có quan hệ công việc hàng ngày với nhau, như trong các nhóm học sinh, sinh viên, giáo viên, lái xe, bộ đội, hoặc trong giới buôn lậu, trộm cắp... Trong các thứ tiếng xã hội đó, chúng ta có thể nhận thấy sự pha trộn những yếu tố chuẩn với những yếu tố lệch chuẩn.

Các yếu tố lệch chuẩn có thể là những từ ngữ bình thường, vẫn tồn tại trong ngôn ngữ toàn dân, nhưng được sử dụng với ý nghĩa khác, như: phao (tài liệu chuẩn bị sẵn đưa vào phòng thi để quay cóp); đứt cước (hỏng việc hay thất bại)... Hay những từ ngữ mới, do các nhóm xã hội đó tự tạo ra, ví dụ: xê (một chỉ vàng); xao li (nói dối, nói láo)... Đó còn là những từ hay tên gọi được làm biến dạng đi theo những quy ước của các nhóm xã hội, như: Cô Loan (Đài Loan); Vitamin E (đàn bà)… Nhưng đó cũng có thể là những yếu tố tiếng nước ngoài được đưa vào lời nói nhằm tạo nên những hiệu quả giao tiếp nào đó hoặc để che đậy những nội dung bí mật mà chỉ những người trong cuộc mới giải mã được. Một học sinh học tiếng Pháp, trong khi nói chuyện với bạn bè, có thể sử dụng một thứ tiếng Việt “bồi” kiểu như: chốn biu rô (chốn văn phòng), hay toa với moa kết nghĩa ami (mình với cậu kết bạn với nhau)… mà không bị phản đối vì trong nhóm bạn bè, đó là thứ ngôn ngữ “của nhà làm”, ai cũng hiểu được. Tuy nhiên, đối với những người ở ngoài thì cách nói pha trộn như vậy thường gây phản cảm vì người ta không hiểu, hoặc cho đó là thứ ngôn ngữ “lai căng” hay một thứ tiếng lóng bí mật và đáng ngờ. Vì vậy, một cách tự nhiên, trong ý thức của xã hội, tiếng Việt sử dụng trên các phương tiện thông tin đại chúng thông thường phải là thứ tiếng Việt của toàn dân, một thứ tiếng Việt phổ thông, trong sáng để ai cũng có thể hiểu được.

Lỗi hệ thống trong tiếng Việt

“Nhiều trường hợp vay mượn tiếng nước ngoài vào tiếng Việt không có lý do chính đáng, không có tác dụng bổ sung những từ ngữ đang thiếu cho tiếng Việt, cũng không làm cho tiếng Việt sang trọng hơn”

Một điều rất dễ nhận thấy là nhiều tên gọi nước ngoài vốn đã được định hình bao nhiêu năm nay, đã được xã hội chấp nhận và sử dụng rộng rãi trong tiếng phổ thông, bỗng nhiên bị một số người sửa lại theo cách phát âm của một thứ tiếng nào đó mà chỉ họ biết. Và thế là những tên gọi này không còn chuẩn mực nữa, vì người biết tiếng Anh thì phát âm theo kiểu tiếng Anh, người biết tiếng Pháp thì phát âm theo kiểu tiếng Pháp. Điều đáng ngạc nhiên là những hiện tượng lệch chuẩn như vậy chẳng có ai thấy cần phải sửa đổi hay phê phán. Nếu như việc phát âm lệch chuẩn gây nên cảm giác về sự lai căng của ngôn ngữ thì việc sử dụng những từ ngữ nước ngoài được đưa vào một cách không chính thức lại tạo ra cảm giác về sự khó hiểu của ngôn ngữ. Hiện tượng vay mượn không chính thức nhưng lại sử dụng tràn lan các từ ngữ nước ngoài trong các lĩnh vực như âm nhạc, thể thao, giải trí... trên các phương tiện thông tin đại chúng ở nước ta đang tạo ra những thứ tiếng xã hội khá lộn xộn và cũng đang gây nên những phản cảm như vậy. Người ta nói đến các emxi (người dẫn chương trình), cátxê (tiền mặt), sô (biểu diễn)… một cách tự nhiên như thể đó là những từ tiếng Việt mà ai cũng hiểu, cũng biết.

Mục đích của việc vay mượn các từ ngữ nước ngoài vào trong tiếng Việt hiện nay rất không rõ ràng. Người ta đang vay mượn những từ ngữ đã có các yếu tố tương đương trong tiếng Việt. Chính sự mù mờ về mục đích vay mượn từ ngữ ngoại lai đang tạo ra những cách nói dư thừa trong tiếng Việt như: các fan hâm mộ, các sô diễn, tiền cátxê, emxi dẫn chương trình... Bản thân việc đưa nguyên xi dạng chữ viết tiếng Anh vào tiếng Việt như: “Teen bây giờ khác quá” cũng là một điều cần phải lên án mạnh mẽ vì nó vi phạm trắng trợn hệ thống chữ viết của tiếng Việt. Như vậy có thể thấy, nhiều trường hợp vay mượn các yếu tố tiếng nước ngoài vào tiếng Việt không có lý do chính đáng. Chúng không có tác dụng bổ sung những từ ngữ đang thiếu cho tiếng Việt trở nên chính xác hơn hay phong phú hơn, cũng không làm cho tiếng Việt sang trọng hơn. Một điều chắc chắn rằng, sự vay mượn lộn xộn và cẩu thả các yếu tố nước ngoài đang tạo ra những biệt ngữ xã hội. Chỉ có điều những biệt ngữ xã hội đó lại đang hoạt động trong chức năng của ngôn ngữ toàn dân. Đó thật sự là một “lỗi hệ thống” trong tiếng Việt hiện nay của chúng ta.

ThS Nguyễn Thanh Hương,
khoa luật dân sự, đại học Luật TP.HCM

Phản hồi của bạn đọc

Trong những năm gần đây, vấn đề cách dùng từ của giới trẻ trên mạng đã trở thành đề tài bàn tán của rất nhiều giới trong xã hội, song vẫn chưa đi đến thống nhất sau những lời tranh cãi. Đó là điều kiện thuận lợi để tiếng lóng – thứ ngôn ngữ quái dị đi từ trên mạng xuống trang lưu bút, trang vở học trò. Thật không ngoa chút nào khi kết luận đó là một trong những lý do dẫn đến… sai chính tả của học sinh, nhất là những học sinh cấp 2 cấp 3.

Thúy Lê (thoxinh...@yahoo.com)

Học sinh nói riêng và bạn trẻ nói chung là những người có trách nhiệm kế thừa, bảo vệ và phát huy sự trong sáng, đẹp đẽ của ngôn ngữ dân tộc… Vậy mà bây giờ các bạn lại đối xử với tiếng mẹ đẻ một cách “bất kính” như vậy. Một bạn, hai bạn có thể là ít, nhưng trong khi số lượng bạn trẻ sử dụng internet ngày càng nhiều như hiện nay thì ai biết được sẽ có biết bao nhiêu người sai chính tả… vì mạng!

Thanh Tuấn (tuan...@yahoo.com)

Tôi không thể hiểu nổi tại sao rất nhiều các bạn trẻ, các bạn tuổi teen nghĩ gì mà có thể biến đổi ngôn ngữ chữ viết của dân tộc ta thành ra những thể loại biến thái đến như vậy. Thật buồn khi ngôn ngữ của dân tộc, của cha ông để lại, của riêng nguời Việt giờ đây đang bị phá hoại một cách thiếu ý thức giữ gìn của một số bạn trẻ. Các bạn có nghĩ rằng tương lai tiếng Việt sẽ chẳng còn ra hồn Việt nữa không? Và theo các bạn thì làm cách nào để giữ gìn văn hóa chữ viết của chúng ta?

Nguyễn Khải Tuấn (quenhatoioi@...)

Đâu phải tất cả sự biến đổi đều là xấu. Tiếng Việt giàu và đẹp, đó là hiển nhiên và đó cũng là giá trị đích thực của tiếng Việt, nên dù biến đổi thế nào thì những giá trị đó vẫn còn. Có thể thế hệ trẻ bây giờ biến đổi cho thêm phần giàu và đẹp cho tiếng Việt mà thôi.

phan_binh...@yahoo.com

Bác Thanh Hương cho rất nhiều ý kiến "chủ quan" vào vấn đề bàn luận. Loại tiếng Việt ngược đãi đang được quần chúng dùng và được chấp nhận khắp nơi, ngoại trừ mấy bác "chỉ đạo". Cách giải quyết vấn đề không phải trách cứ quần chúng trong việc này, mà làm gì để giúp cho tiếng Việt phong phú hơn để người ta không phải đi vay mượn thứ ngôn ngữ ngoại lai. Cuối cùng thì trở lại chuyện: ai làm? Xin bác Thanh Hương đừng trách cứ "nhân dân", bác phải bắt tay vào làm một cái gì!

Trần Văn Minh (minhvantran...@yahoo.com)

ntrung

15-10-2009, 10:50 PM

Mình thấy các anh chị này phê phán rất giỏi, quan sát và phê phán thực không phải là một điều khó nếu nó không gắn liền với những gợi ý giải pháp. Tập hợp những cái xấu, cái bẩn, rồi quẳng lên mặt báo như vứt rác ra ngoài đường vậy, mình gọi đó là thái độ thiếu trách nhiệm của người cầm bút. Mà có vẻ cái kiểu phê bình như nói đổng này nó gắn liền với văn hoá lập luận của người Việt vậy, nhan nhản trên báo đài, có lẽ là thiếu giáo dục mà ra. Mình không còn nhớ trong chương trình phổ thông có dạy cách viết và lập luận "một cách có trách nhiệm" hay không? Ở Việt Nam, tình trạng cố hữu suốt bao nhiêu năm là nói nhiều làm ít, và cũng đã là rất tốt nếu cái làm ít đó thực sự ra tấm ra miếng. Và vì thế, mình rất đồng ý với ý kiến của bác Trần Văn Minh ở đoạn cuối này, hy vọng các bác ý hãy nói ít thôi mà nghĩ nhiều hơn, đồng thời cũng làm nhiều hơn nữa.

Quang

15-10-2009, 11:13 PM

Đúng thế. Sáng nay anh vừa vào ban nick cảnh cáo một loạt các bạn ngược đãi tiếng Việt. Anh phải được biểu dương, nhể :D

Mình thấy các anh chị này phê phán rất giỏi, quan sát và phê phán thực không phải là một điều khó nếu nó không gắn liền với những gợi ý giải pháp. Tập hợp những cái xấu, cái bẩn, rồi quẳng lên mặt báo như vứt rác ra ngoài đường vậy, mình gọi đó là thái độ thiếu trách nhiệm của người cầm bút. Mà có vẻ cái kiểu phê bình như nói đổng này nó gắn liền với văn hoá lập luận của người Việt vậy, nhan nhản trên báo đài, có lẽ là thiếu giáo dục mà ra. Mình không còn nhớ trong chương trình phổ thông có dạy cách viết và lập luận "một cách có trách nhiệm" hay không? Ở Việt Nam, tình trạng cố hữu suốt bao nhiêu năm là nói nhiều làm ít, và cũng đã là rất tốt nếu cái làm ít đó thực sự ra tấm ra miếng. Và vì thế, mình rất đồng ý với ý kiến của bác Trần Văn Minh ở đoạn cuối này, hy vọng các bác ý hãy nói ít thôi mà nghĩ nhiều hơn, đồng thời cũng làm nhiều hơn nữa.

hongviet85

15-10-2009, 11:42 PM

Đúng thế. Sáng nay anh vừa vào ban nick cảnh cáo một loạt các bạn ngược đãi tiếng Việt. Anh phải được biểu dương, nhể :D
Ấy, bắt quả tang anh Quang "ngược đãi" tiếng Việt rồi đấy nhé!!! Từ "ban" chưa được Việt hóa đấy anh ạ!:D

bvn

16-10-2009, 06:35 AM

Khi đưa 1 bài báo lên, nên có ý kiến riêng của chính mình.

Batigol

16-10-2009, 06:25 PM

Bạn Nam góp ý chuẩn lắm. Anh Hà rất quan tâm đến vấn đề tiếng Việt nên chắc mọi người rất muốn nghe quan điểm của anh bên cạnh nhưng bài báo mà anh forward.

Balzac

16-10-2009, 10:36 PM

Nhiều lúc Minh Hà dùng tiếng Việt có "độn" tiếng Anh vào xong rồi tự hỏi mình có phải là đứa con hư của tiếng mẹ đẻ không. Mặc dù rất yêu tiếng Việt nhưng mà đôi khi nhắm mắt độn vài từ tiếng Anh cho nhanh. hix. Mà thỉnh thoảng có những câu nếu mà viết tiếng Việt hoàn toàn thì sợ bị "sến", nên lại đành dùng tiếng Anh. Vd:
- Dear.../ Hi... nếu viết tiếng Việt thì không biết thay thế nào.
- Chúc anh một ngày tốt lanh - Có nên viết thế không, hay là: Have a good day?
- Tạm biệt vs. bb?? (Mình mà chào là "Tạm biệt" với bạn bè chắc chúng nó nghỉ chơi với mình luôn!)
Nhiều lúc tớ lại tự nhủ là việc vay mượn tiếng Anh là gần như khó tránh khỏi. Ngôn ngữ thể hiện sự phát triển của văn hóa và trình độ xã hội. Việt Nam thay đổi quá nhanh, nhất là trong khoa học và kinh doanh, cho nên ngôn ngữ không "tiến hóa" kịp, buộc phải vay mượn những khái niệm và ngôn từ của nước ngoài. Thành ra có những từ khó mà Việt hóa như: marketing, nick, email, website, chat... Có những từ đã được cố gắng Việt Hóa nhưng nghe cũng không xuôi và không "đi vào lòng người", vd: visa (thị thực), username (tên đăng nhập)... Một ngày nào đó, những từ như "chat", "nick"... sẽ trở thành thân thuộc như "oto", "xà phòng". Còn những từ không đi vào lòng người sẽ quay trở về là tiếng Anh nguyên gốc. Vậy câu hỏi ở đây là: mức độ vay mượn như thế nào thì chấp nhận được và không chấp nhận được? Điều đó hình như rất tương đối?

Minh Hà rất cám ơn mọi người ở forum đã trân trọng và yêu tiếng Việt :)

1u29

17-10-2009, 05:10 AM

Chị thấy chuyện bài trừ tiếng nước ngoài trong tiếng Việt là không thực tế. Ngay tiếng Việt giờ cũng có nhiều từ hoàn toàn không thuần việt. Ví dụ như các bộ phận của xe đạp, hay xích lô có phải tiếng Việt đâu (nhớ tiếp sẽ nói tiếp). Ngoài ra các nước khác trong quá trình phát triển tiếng của họ đều vay mượn tiếng nước ngoài hết. Điển hình là tiếng Anh vay mượn tiếng Latin và tiếng Pháp khá nhiều.

Ngoài ra có những từ đã trở thành từ dùng hàng ngày không thay thế được, ví dụ Internet tiếng Việt là gì, chat tiếng Việt là gì, trang web thì đổi tiếng Việt là gì. Cúp bóng đá thì thuần tiếng Việt ghê lắm đấy. Đến hãng hàng không cũng Vietnam Airlines.

Nói chung là phản đối viết bừa bãi, viết sai vô tội vạ, nhưng đòi bài trừ tiếng nước ngoài hoàn toàn thì các bác không thực tế.

communicatio

17-10-2009, 09:15 AM

Em tò mò tí, không biết nick 1u29 của chị có phải là "Mình anh đêm nay" theo tiếng nước ngoài không ;;)

Chị thấy chuyện bài trừ tiếng nước ngoài trong tiếng Việt là không thực tế. Ngay tiếng Việt giờ cũng có nhiều từ hoàn toàn không thuần việt. Ví dụ như các bộ phận của xe đạp, hay xích lô có phải tiếng Việt đâu (nhớ tiếp sẽ nói tiếp). Ngoài ra các nước khác trong quá trình phát triển tiếng của họ đều vay mượn tiếng nước ngoài hết. Điển hình là tiếng Anh vay mượn tiếng Latin và tiếng Pháp khá nhiều.

Ngoài ra có những từ đã trở thành từ dùng hàng ngày không thay thế được, ví dụ Internet tiếng Việt là gì, chat tiếng Việt là gì, trang web thì đổi tiếng Việt là gì. Cúp bóng đá thì thuần tiếng Việt ghê lắm đấy. Đến hãng hàng không cũng Vietnam Airlines.

Nói chung là phản đối viết bừa bãi, viết sai vô tội vạ, nhưng đòi bài trừ tiếng nước ngoài hoàn toàn thì các bác không thực tế.

nvthai

17-10-2009, 10:18 AM

Em tò mò tí, không biết nick 1u29 của chị có phải là "Mình anh đêm nay" theo tiếng nước ngoài không ;;)

"Cần anh 2 đêm" chứ nhỉ? Wan(t) you 2 nights mà? :P
Công nhận là PA có nick độc thật.

@nvha: Bác Hà làm em nhớ đến thần chiến tranh của Hy Lạp (lâu rồi không nhớ vị này là nam hay nữ nữa), chỉ vì tức chuyện không được mời đến dự tiệc mà mang quả tảo đến thảy lên bàn tiệc gây nên cuộc chiến đến các vị thần cũng phải chia làm 2 phe để trợ thủ cho gà phe mình :). Tự dưng lại thắc mắc không hiểu bác Hà có tức giận ai trên này chuyện gì không :D
Ngày xưa em có biết 1 anh tên Việt Hà, không biết có phải anh không. Mà chắc không phải vì ông này lắm mồm lắm, bác cứ cậy miệng không ra một lời thế này chắc không phải rồi :P

@ntrung: Mình đồng ý với Trung là ngoài việc phê phán ra cũng nên nêu giải pháp khắc phục. Tuy nhiên, mình thấy cũng cần thiết phải có sự phê phán trên báo chí và các phương tiện truyền thông khác để tạo áp lực xã hội lên những người có trách nhiệm để có hành động thích hợp. Ở VN việc này lại càng cần thiết hơn nữa vì ngoài báo chí, hầu như người dân không có lựa chọn nào khác.

@Minh Hà: chia sẻ với Minh Hà những suy tư của bạn. Tớ thấy ở đời này toàn những cái tương đối, trong khi con người chỉ chăm chăm đi tìm cái tuyệt đối, hehe. Phân biệt đúng/sai hơn hay là tốt/xấu hơn; chấp nhận được/không chấp nhận được hơn?
Hồi xưa đọc báo Nhân dân thì có kiểu phiên âm ra tiếng Việt, kiểu như nước Tuốc xì mê nít xờ tăng. Phiên âm kiểu này chấp nhận được hay dùng từ tiếng Anh thì tốt hơn? Tuỳ context.

Chiqui02

18-10-2009, 04:16 AM

Một số bộ phận xe đạp - mượn từ tiếng Pháp:
- pê-đan (pédale)
- gác đờ bu (garde boue)
- ghi-đông (guidon)

Ngoài ra còn vô số từ khác, ví dụ:
- xi-măng (cement)
- xà-phòng (savon)
- áo măng-tô (manteau)
- áo vét (veste)
- áo bờ-lu-dông (blouson)
- áo may-ô (maillot)
- bi-đông (đựng nước) (bidon)
- ra-di-ô (radio) cát-xét (cassette)
- công-tơ (công tơ điện/nước) (compteur)
- pa-tanh (patin)
- cờ lê (clé)
- mỏ lết (molete)
- nơ (noeud)
- cà vạt (cravate)
- juýp (jupe)
....

Vụ táo tiếc là từ Nữ thần Bất hòa (Eris, goddess of discord) a cay vì không được mời đi đám cưới nên mang đến quả táo làm bằng vàng (Apple of Discord) gây bất hoà về sắc đẹp giữa 3 nữ thần => gây chia rẽ giữa các thần để bênh gà nhà. Sau đó abc xyz thì dẫn đến Trojan War.

Vụ báo Nhân dân thì cũng thông cảm một tẹo là 75% dân số Việt Nam làm nông nghiệp, không phiên âm ra thì 75% dân số biết đọc làm sao? Nghe cũng hơi kỳ cục, nhưng tạm thời có lẽ chưa có giải pháp tốt hơn.

Anh Quang đi du lịch Italy về rồi thì ngâm cứu tinh thần của cái Roman Forum này xem có áp dụng được gì vào vietMBA để tránh mấy vụ golden apple hay không?

http://photos-b.ak.fbcdn.net/hphotos-ak-snc1/hs266.snc1/9325_169551810798_592495798_3695646_4512703_n.jpg

thai

18-10-2009, 07:43 AM

Khi đưa 1 bài báo lên, nên có ý kiến riêng của chính mình.

Anh Hà đã bỏ công theo dõi, sưu tập, và đưa bài lên theo một series và tập trung theo một chủ đề, có thể nói ý kiến riêng của anh là nó đáng đọc. Việc ai đọc và cảm nhận thế nào lại tuỳ vào đặc điểm của từng người. Nếu đưa ngay ý kiến riêng chắc sẽ gây định hướng suy nghĩ của người đọc, lấy đi/hoặc chí ít cũng tác động đến cảm quan riêng trong lòng họ. Mình nghĩ nó không hợp lý. Thêm nữa, anh Hà đã trích lời toà soạn giới thiệu ý của bài viết. Thiết nghĩ chưa cần đưa ngay ý kiến riêng trong khi post bài. Đến phần tranh luận của mọi người, anh Hà và mọi người luận bàn thêm cũng chưa muộn, đúng không?

thai

18-10-2009, 07:53 AM

Về chuyện trẻ con sử dụng ngôn từ bừa bãi và sáng tạo theo ý mình, âu cũng là một nét tính cách người trẻ, muốn vượt ra khuôn khổ hiện tại. Ngoài ra, tuổi trẻ cảm xúc thường rất mới và mạnh mẽ, không dùng từ ở mức độ mạnh và "độc" thì không đã. Do vậy, người lớn nên thừa nhận yếu tố rất tự nhiên này. Các thầy cô cũng cứ "việc nó nó làm, việc mình mình làm", cứ đặt chuyện viết lách và chính tả thật gắt gao, cho điểm đúng mực, tự khắc sẽ làm cho các em nghiêm túc khi viết lách các văn bản chính quy. Sau này, khi lớn rồi, cảm xúc điềm đạm hơn, con người sẽ tự khắc quay về với những gì là chuẩn mực ngay thôi.

Quang

18-10-2009, 08:32 AM

thai

18-10-2009, 10:14 PM

Không! Lý do: Đã nói nhiều lần rồi.

Ví dụ: Me! Mình thú thật là mình không đọc bất cứ bài nào trong mấy cái post của anh Hà mới post. Và nói chung là bài báo nào cut & paste mà không có comment gì thì mình đều không đọc. Why: I'm not going to waste my time to invest in some articles that I don't know what they talk about, what make them more worthy of reading than any articles on Yahoo! News or Google News or vnexpress.

Thế lời tựa của toà soạn là vô nghĩa sao? Tại sao lại kết luận là don't know what they talk about khi mà lời tựa rất súc tích ở đấy? Bình luận sau đấy của mọi người cũng vô nghĩa nốt chăng? Việc đọc hay không của anh không có tác động đến giá trị bài báo. Và nguồn của bài báo trên Vnexpress không có nghĩa nó kém giá trị thực tiễn với VN hơn là từ các articles from Yahoo! News hay Google News.

Anyway, em xin dừng tranh luận về vấn đề này và chủ đề này ở đây.

HuongAli

19-10-2009, 01:58 AM

Xin phép quay lại nội dung chính của câu chuyện.

Nhiều lúc Minh Hà dùng tiếng Việt có "độn" tiếng Anh vào xong rồi tự hỏi mình có phải là đứa con hư của tiếng mẹ đẻ không. Mặc dù rất yêu tiếng Việt nhưng mà đôi khi nhắm mắt độn vài từ tiếng Anh cho nhanh. hix. Mà thỉnh thoảng có những câu nếu mà viết tiếng Việt hoàn toàn thì sợ bị "sến", nên lại đành dùng tiếng Anh. Vd:
- Dear.../ Hi... nếu viết tiếng Việt thì không biết thay thế nào.
- Chúc anh một ngày tốt lanh - Có nên viết thế không, hay là: Have a good day?
- Tạm biệt vs. bb?? (Mình mà chào là "Tạm biệt" với bạn bè chắc chúng nó nghỉ chơi với mình luôn!)
Nhiều lúc tớ lại tự nhủ là việc vay mượn tiếng Anh là gần như khó tránh khỏi. Ngôn ngữ thể hiện sự phát triển của văn hóa và trình độ xã hội. Việt Nam thay đổi quá nhanh, nhất là trong khoa học và kinh doanh, cho nên ngôn ngữ không "tiến hóa" kịp, buộc phải vay mượn những khái niệm và ngôn từ của nước ngoài.

Vậy câu hỏi ở đây là: mức độ vay mượn như thế nào thì chấp nhận được và không chấp nhận được? Điều đó hình như rất tương đối?

:)

Không nói rộng quá mà chỉ xét ví dụ trong hoàn cảnh hẹp là trong số anh chị em chúng ta ở đây và bạn bè đồng nghiệp xung quanh, mình vẫn dùng lẫn tiếng Anh vào tiếng Việt nếu với lý do là "tiếng việt không có từ tương đương", liệu đó có phải là lý do thật không? Đó đúng là lý do thật với những từ / cụm từ quả thật là khái niệm mới. Nhưng những trường hợp còn lại thì sao? Liệu mình đã thử tìm cách diễn đạt (không giới hạn là một từ) tương đương trong tiếng Việt chưa?

Công việc của mình đòi hỏi phải viết và nói rất nhiều. Viết thì đương nhiên là khắt khe hơn. Nhưng ngay cả khi nói, khách hàng chẳng phải không hiểu những từ như "confirm, negotiate, ..." nhưng do đặc thù công việc, lúc nào mình cũng phải cố gắng đảm bảo câu viết ra hay nói ra là thuần Việt. Điều này không dễ, nhưng nếu cố gắng thì có thể làm được.

Tuy nhiên nhìn rộng ra, ngôn ngữ là cuộc sống. Nếu như chúng ta cảm thấy hoàn toàn thoải mái với việc nói lẫn cả tiếng Anh và tiếng Việt, thậm chí lại còn cảm thấy không ổn lắm với việc dùng "bản dịch tiếng Việt" của câu/từ tiếng Anh, như vậy ít nhất là cách nói này đang được cộng đồng nhỏ bé giới hạn trên đây chấp nhận. Đến khi sự chấp nhận mở rộng ra cộng đồng lớn hơn, và toàn xã hội, thì nó sẽ đi vào ngôn ngữ phổ thông (như internet, website, hay xi măng, ghi đông, cờ lê...)

Ngôn ngữ cũng là văn hóa. Có những điều mình nói ra bằng tiếng Việt nghe thấy không quen tai vì nó vốn không có trong văn hóa giao tiếp của người Việt, mà nó là điều chúng ta học được khi học tiếng Anh cũng như khi giao tiếp với các bạn nước ngoài. Ngôn ngữ ở đây chỉ là cái vỏ. Nếu nghĩ theo cách này thì mấu chốt vấn đề sẽ nằm ở sự thay đổi văn hóa, đến khi nào chúng ta cảm thấy "Chúc anh một ngày tốt lành" là một câu nói hoàn toàn bình thường, tự nhiên, không ngượng nghịu, gượng gạo, thì tự khắc câu tiếng Việt sẽ thay thế cho "Have a good day". (Nếu chúng ta thực sự muốn nói điều này với người đối diện, sẽ có rất nhiều trường hợp người này không hiểu được tiếng Anh!)

Như vậy cũng nên nhìn nhận những biểu hiện ngôn ngữ theo một hướng khách quan hơn, rằng nó là những biến chuyển đang xảy ra trong cuộc sống và xã hội thay vì phán xét các cá nhân hay thế hệ. Mình không có ý “mọi thứ đều ổn, không có gì phải lo lắng.” Ở đây chỉ muốn chia sẻ ý kiến cá nhân rằng mặc dù chính mình khá nghiêm khắc với tiếng Việt mình sử dụng, mình vẫn cảm thấy cách đặt vấn đề theo hướng “báo động, xuống cấp, sai, lỗi, bóp méo…” mới chỉ là nhìn qua một lăng kính, định vị - đánh giá dựa trên một hệ quy chiếu. Mình nghĩ cách nhìn khách quan và tích cực sẽ dẫn đến những bước đi và giải pháp có phù hợp và thực tế hay không.

Chiqui02

19-10-2009, 03:28 AM

Công nhận là việc du nhập một số từ nước ngoài (Anh, Pháp, Nga, Trung, v.v.. thậm chí Ả Rập, ví dụ "shisha") vào tiếng Việt để bổ sung cho những khái niệm chưa có trong tiếng Việt là tự nhiên và cần thiết.

Tuy nhiên, có ai đã từng tự băn khoăn là đôi khi mình trộn tiếng nước ngoài vào tiếng Việt vì lười nói tiếng Việt hoặc vì mình kém tiếng Việt chưa ạ?

oliverkahn

19-10-2009, 06:49 AM

Tuy nhiên, có ai đã từng tự băn khoăn là đôi khi mình trộn tiếng nước ngoài vào tiếng Việt vì lười nói tiếng Việt hoặc vì mình kém tiếng Việt chưa ạ?

Cái này thì đúng quá, chúng ta ai khi học nói tiếng Anh ban đầu nhiều lúc chẳng xài đến body language, nói từ tiếng Việt tương đương hay bí quá thì chơi luôn nguyên câu tiếng Việt.

nvthai

20-10-2009, 12:05 AM

Thanks Quyên for correcting me vụ táo tiếc, appreciate it.
Như vậy là Quyên cũng cho anh Hà là thần bất hoà nhỉ? :P
Nhân vụ táo tiếc thì mình có 1 thắc mắc nho nhỏ là: không hiểu tại sao thần bất hoà lại là nữ mà không là nam nhỉ? Có lẽ từ thời xưa nhân loại đã cho rằng phụ nữ là nguyên nhân của mọi sự bất hoà, chiến tranh ? :P

Vụ báo nhân dân: mình có viết ở bài trước là "Tuỳ context", I meant exactly what you mentioned. Nhưng có lẽ là phải dùng từ khác thay vì từ "context".
Mình thấy tốt nhất là nên viết bằng tiếng Anh rồi chua cách phát âm bên cạnh, như vậy sẽ đạt được hiệu ứng giúp người đọc nhận dạng được tên nước nếu gặp ở các loại văn bản khác.
Liên quan đến vấn đề này thì có cách gọi tên nước trước đây làm mình khá lúng túng vì nhiều khi không biết đó là nước nào. Ví dụ:
- Phi Luật Tân = philippine
- Tân Gia Ba = Singapore
- Ái Nhĩ Lan => Ireland
- Tân Tây Lan => New Zealand
- ...

P/S: mình rất thích các bài viết của Quyên. Keep up the good work ;)

newhaven07

20-10-2009, 08:45 AM

Nhân trà dư tửu hậu chuyện ngôn ngữ, lại xin đuợc offtrack một chút. Mình nghĩ ngôn ngữ nào qua thời gian cũng phải có sự thay đổi, evolve. Mình rất thích đọc góc "On language" trên the NY Times số CN hàng tuần. Góc này tác giả (trước đây là William Safire, ông này mới mất cách đây vài tháng, nay On Language được đảm nhận bởi Ben Zimmer) thường kể về nguồn gốc, hiện tượng của các thành ngữ, ngôn từ mới xuất hiện trong tiếng Anh Mỹ. Đọc "On language" rất thú vị và entertaining.

Chẳng hạn bài này về prefix "un", mình đọc thấy thú vị và vui vui, xin được chia sẻ cùng mọi người:

On Language
The Age of Undoing
By BEN ZIMMER

“What’s done cannot be undone,” moaned Lady Macbeth in her famous sleepwalking scene. If she woke up in the 21st century, she would be pleased to discover that whatever can be done can be undone, too.

Or perhaps it just seems that way in the new social spaces we are carving for ourselves online. On popular Web sites devoted to social networking, innovative verbs have been springing up to describe equally innovative forms of interaction: you can friend someone on Facebook; follow a fellow user on Twitter; or favorite a video on YouTube. Change your mind? You can just as easily unfriend, unfollow or unfavorite with a click of the mouse.

The recent un- trend has also seeped into the world of advertising. KFC is marketing its new Kentucky Grilled Chicken with the tagline “UNthink: Taste the UNfried Side of KFC.” The cellphone company MetroPCS challenges you to “Unlimit Yourself,” while its competitor Boost Mobile wants you to get “UNoverage’D” and “UNcontract’D” (ridding yourself of burdensome overage fees and contracts). Even victims of the financial downturn can seek solace in un-: ABC broadcast a special report in May telling viewers how to get “Un-Broke.”

Where did all of this un- activity come from? Ever since Old English, the un- prefix has come in two basic flavors. It can be used like the word “not” to negate adjectives (unkind, uncertain, unfair) and the occasional noun (unreason, unrest, unemployment). Or it can attach to a verb to indicate the reversal of an action (unbend, unfasten, unmask). Both kinds of un- are ripe for creating new words. The negative variety of the prefix has been particularly fertile for spinning off nouns, at least since 7-Up first branded itself as the “Un-Cola” in the late 1960s. In the business world we now find unconferences and unmarketing, predicated on the notion that we need to rethink traditional models of conferences and marketing. And beware of unnovation, the opposite of innovation.

But it’s the reversible un- that has really been getting a workout lately, even more so than its semantic sibling de- (as in declutter or defragment). Our expectations that any action can be taken back have been primed by a few decades of personal computing, which injected the founding metaphor of “undoing” into the common consciousness. An early glimmer of our Age of Undoing appeared in a prescient 1976 research report by Lance A. Miller and John C. Thomas of I.B.M., drably titled “Behavioral Issues in the Use of Interactive Systems.” “It would be quite useful,” Miller and Thomas observe, “to permit users to ‘take back’ at least the immediately preceding command (by issuing some special ‘undo’ command).” Useful indeed!

The undo command would become a crucial feature of text editors and word processors in the PC era, assigned the now-familiar keyboard shortcut of Control-Z by programmers at the research center Xerox PARC. In the software of the ’80s, some undo commands became “multilevel,” allowing users to take back a whole series of actions (called the undo stack), not just the most recent one. Ad-hoc un- verbs began to emerge for these reversible innovations. In 1984, the software company NewStar introduced the unerase command for its word-processing program NewWord, while I.B.M.’s VisiWord countered with undelete. From there it was a quick step to unbolding, unitalicizing and even un-underlining your errantly formatted text.

The Yale University linguist Laurence R. Horn sees an earlier technological metaphor at work in the flurry of un- verbs. As Horn writes in “Uncovering the Un-Word,” a paper in the journal Sophia Linguistica: “The prevailing sense is that for something to unhappen, the tape of reality must be set to Rewind. That this is a practical impossibility . . . does not make the metaphor any the less attractive.”

Rewinding the tape of reality is an appealing metaphor in science fiction, unsurprisingly. Nancy Etchemendy’s young-adult novel, “The Power of Un,” features a middle-school student who operates a gizmo called “The Unner” to go back in time and undo past events.

Songwriters have also made poetic use of the un- prefix to imagine the reversal of irreversible things, notably falling in and out of love. It’s a useful lyrical trick in such genres as folk rock (Lucinda Williams’s “Unsuffer Me”), R & B (Toni Braxton’s “Un-Break My Heart”) and country (Lynn Anderson’s “How Can I Unlove You?”). But as Horn points out, imaginary unloving has been going on for centuries in English literature, from Chaucer to Brontë: Jane Eyre confides, “I had learned to love Mr. Rochester; I could not unlove him now.”

What sets latter-day un- verbs apart from these historical examples is that the “reality rewind” is no longer a flight of counterfactual fancy: it’s built right into the interfaces that we use to make sense of our shared virtual worlds.

Facebook, for instance, allows you to register approval for a posted message in a very concrete way, by clicking a thumbs-up like button. Toggling off the button results in unliking your previously liked item. Note that this is different from disliking something, since unliking simply returns you to a neutral state. This kind of instant reversibility is now an inescapable facet of our digitized life — like it or un-.

Ben Zimmer is executive producer of visualthesaurus.com, an online destination for word lovers. He has worked as editor for American dictionaries at Oxford University Press and as a consultant to the Oxford English Dictionary.